Charles Quint (Charles V) kimdir? Hayatı ve Eserleri: (1500-1558) Kutsal Roma- Germen imparatoru. Avrupa’yı Katolik bir imparatorluk etrafında birleştirmeye çalışmıştır. 24 Şubat 1500’de Gand’da (bugün Belçika’da Ghent) doğdu, 21 eylül 1558’de İspanya’nın Estrama-dura bölgesindeki Yuste manastırında öldü. Babası Habsburg hanedanından Hollanda Lordu I. Philip, annesi Aragon ve Kastilva Prensesi Joanna’dır. Babası 1506’da ölünce halası onu Hollanda kral naibi yaptı. Annesinin babası II. Ferdinand, bir İspanya-Habsburg birleşmesini önlemeye çalışıyor ve İspanyol tahtına Charles’ın kardeşi Ferdinand’ın geçmesini istiyordu. Ancak II. Ferdinand, 1516’da ölünce Aragon ve Kastilya’nın yönetimini, annesinin akıl hastalığı nedeniyle, Charles üstlendi.
Charles, 1517’de İspanya’ya
yerleşti. 1518’de dedesi I. Maximilian ölünce Habsburg toprakları da onun eline
geçti. 1519’dakı imparatorluk seçimini Fransa Kralı I. François’va karşı
kazanınca Kutsal Roma-Germen imparatoru unvanını aldı. 1520’de Aachen’da taç
giydi.
İmparatorluk din, dil, gelenek ve
kimi ayrıcalıklar bakımından olduğu kadar, coğrafi konumları bakımından da
birbirlerinden çok farklı krallıklardan oluşuyordu. Her krallıkta imparatoru
temsil eden ve onun adına karar verebilen bir naip vardı. Charles Quint,
1520’de İspanya’dan ayrılınca, tahta Joanna’ın çıkmasını isteyen, naip Adrianus’a
ve kimi vergilere karşı olan “Comuneros”lar (Kastilya kent devletleri) başkaldırdı.
Charles’ın geri dönerek ayaklanmayı bastırması çok kanlı oldu.
Durum Almanya’da da karışıktı.
Yerel prenslerin imparator karşısındaki bağımsızlığı, diyet meclisinin onayı olmadan
asker ya da vergi toplanamaması Charles Quint’in otoritesini sarsıyordu.
Charles Quint, imparatorluk
sınırları içinde yayılmaya başlayan Luther’ci görüşleri ortadan kaldırmak
amacıyla Mayıs 1521 ’de Worms Diyet Meclisi’ni topladı. Luther’in
cezalandırılmasına karar verildi ve Worms bildirisiyle Protestanlık’a karşı
savaş açıldı.
1521 ’de Fransa’yla I. Maximilian
döneminden (1493-1519) beri süren savaş, yeniden başladı. I. François’nin orduları
Lombardia’yı aldı, ancak 1525’te Pavia’da bozguna uğratıldı. I. François esir
edildi. Madrid’de Charles’ın hazırladığı antlaşma koşullarını kabul eden
François, Charles’ın kızkardeşi, Portekiz kraliçesi Eleanor ile evlenmek
zorunda kaldı. Serbest kalınca Madrid Antlaşmasına karşı
çıktı. Aynı yıl Fransa, Papalık, Venedik ve Milano, “Cognac Birliği”nde V. Charles’a
karşı birleştiler.
Kanuni Sultan Süleyman’ın 1520’de
tahta çıkmasından sonra Osmanlılar’ın Avrupa’ya akınları daha da arttı.
Macaristan-Bohemya kralı 1526’da Mohaç’ta Osmanlılar’a yenilince Charles’ın
kardeşi Ferdinand da geride kalan toprakların yönetimini ele geçirdi.
Charles Quint, 1527’de çoğunluğu
paralı Germen askerlerden oluşan ordusuyla Roma’ya girerek kenti yağmaladı.
Papa anlaşmaya hazırdı. 1529’da Milano’yu da ele geçiren V. Charles, teyzesi ve
I. François’nın annesinin de katkısıyla gerçekleştiği için “kadınlar barışı”
olarak da adlandırılan Cambrai Barışı’nı imzaladı. Papa ile de ayrı bir
antlaşma imzalayan Charles, Bologna’ya geçti ve Şubat 1530’da papa tarafından
Kutsal Roma- Germen imparatoru olarak kutsandı.
1529’da Viyana’yı kuşatan Kanuni
Sultan Süleyman Avusturya’ya büyük kayıplar verdirmişti. Charles’ın kardeşi
Ferdinand Osmanlı akınlarıyla uğraşırken, Alman prensleri üzerindeki
otoritesini yitirmişti. 1530’da Protestan Alman Prensleri Augsburg Diyet
Meclisi’nde Charles ile aralarında bir uzlaşma sağlayamayınca “Schmalkalde
Birliği”ni kurdular.
Charles Quint, 1532’deViyana
önlerinde, Kanuni Süleyman tarafından bir meydan savaşma zorlandıysa da, buna
yanaşmadı. Büyükbabası II. Ferdmand’ın Kuzey Afrika’yı ele geçirme tasarısını
gerçekleştirmek için, İspanya kıyılarına akınlar yapan Barbaros Hayreddin’e
karşı saldırıya geçerek Tunus’u aldı. Afrika’dan Napoli’ye geçti. 1536’da
Roma’ya girdi. Provence’ı işgal etmesi üzerine I. François Osmanlılar’dan yardım
istedi. Bunun üzerine 1538’de yeni bir barış antlaşması imzalandı.
Charles, 1539-1540’ta Gand’da
(Ghent) başlayan ayaklanmayı bastırdı ve kentin tüm ayrıcalıklarına son verdi.
1541’de toplanan Rogensburg Diyet Meclisi’nde, Protestan Alman prensleri karşısında
daha uzlaşmacı bir tavır aldı. Ancak bu ödünler papa ve Luther tarafından kabul
edilmedi. Ağustos 1541’de Barbaros Hayreddin’in sığınağı olan Cezayir’e denizden
saldırıya geçtiyse de başarılı olamadı.
Charles Quint oğlu Felipe’ye
(Philip) Milano’yu verince, Fransızlar 1542 Ağustosu’nda Charles’a savaş
açtılar. Osmanlı Devleti, Papalık ve Hollanda Dükü Guelders de Fransa’yı
destekliyordu. Charles 1544’te Protestanlık’ın gelişmesini Fransa’nın da
destekleyeceği konusuda gizli bir maddeyi içeren Crepy Barışı’ nı imzalamak
zorunda kaldı. Bunun üzerine papa Charles’dan yardım istedi. Charles Protestan 1
Saksonya Dükü Maurice’in de desteğini alarak 1547’de Mühlberg’de Schmalkalde
Birliği’ni yenilgiye uğrattı. 1. Henry’nin 1548’de Fransa kralı olmasından
sonra papa Habsburglar’la yaptığı antlaşmayı bozdu. Charles’ın önerdiği
anayasal değişiklikler ve daha merkezi bir Alman birliği Katolik ve Protestan
Alman prenslerince kabul edilmedi. Charles Augsburg Meclisi’nde dinsel
konularda yeniden uzlaşmak zorunda kaldı.
Gelir kaynakları savaş giderlerini
karşılayamaz duruma gelince yüzyılın çoğu yöneticileri gibi Charles da kredi
olanakları aramaya başladı. Antwerp ve Augsburg borsalarından borç para alındı.
1550’lerde Alman prensleriyle Fransa arasında Charles’a karşı bir antlaşma
yapıldı. Önceleri onu desteklemiş olan Saksonya Dükü Maurice Avusturya’ya
girince Charles Quint kaçmak zorunda kaldı. Ferdinand da prenslerle uzlaşınca
Charles Passau Antlaşması’nı imzaladı. 1555’teki Augsburg Antlaşması’vla Protestanlar’a
da, Katolikler’le aynı hakların verilmesini kabul ediyordu.
Hollanda’ya çekilmek zorunda kalan
Charles, İspanya ile İngiltere’yi birleştirmeyi amaçlayarak oğlu Felipe’nin
İngiltere Kraliçesi Mary ile evlenmesini sağladı; fakat Mary’nin çocuğu
olmayınca İngiliz parlamentosu Felipe’ye kral unvanını vermedi.
V. Charles’ın Fransa’ya karşı
düzenlediği son sefer de başarısızlıkla sonuçlanınca, İspanya ve Hollanda’yı
oğlu Felipe’ye, İmparatorluğu ve Avusturya’yı da kardeşi Ferdinand’a
bıraktığını açıkladı. Eylül 1556’da İspanya’ya gitti. 1557’de Yuste Manastırı’na
kapandı ve burada öldü.
V. Charles, Avrupa’da kendi
egemenliği altında birleşmiş Katolik bir imparatorluk kurmak istiyordu. Bu
amaçla uzun yıllar Protestanlar ve Osmanlılar’la savaştı. Öte yandan da geniş
bir alana yayılmış, farklı iktisadi, dinsel ve kültürel yapılara sahip
krallıkları Katoliklik etrafında bir araya getirmeyi başaramadı.
Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Cilt 25, Anadolu
yayıncılık.
Yorumlar kapalı.