Wernher von Braun kimdir?

Wernher von Braun kimdir? Hayatı ve eserleri: (1912–1977) Alman asıllı ABD’li mühendis. II. Dün­ya Savaşı’nda kullanılan V-2 roket­lerini geliştirmiş, savaş sonrası ABD’ ye yerleşerek uzay uçuşlarının ger­çekleşmesinde büyük katkısı olmuş­tur. 23 Mart 1912’de Almanya’nın Wirsitz kentinde (bugün Polonya’da Wyrzysk) doğdu. Babası Baron Magnus von Braun da, annesi Emmy von Quistorp da Almanya’nın soylu ve varlıklı ailelerinden geliyordu. Uzun yıllar bankacılık yapan ve ülkesinde tasarruf sandıklarının kuruluşunda etkin bir rol oynayan Magnus von Braun, 1919’da kurulan Weimar Cum­huriyeti Kabinesi’nde de yer almış, bir ara tarım bakanı olmuştu. Wernher von Braun öğrenimini, babasının siyasal görevi nedeniyle yerleştikleri Berlin’ de yaptı. Dil ve edebiyat derslerinde çok başarılı olmasına karşın, fizik ve matematikte en düşük not alan öğrencilerden biriydi. Çocukluk ve gençlik yıllarının iki dünya savaşı arasında, Almanya’nın yoğun teknolojik gelişmelere sahne olduğu bir döne­me rastlaması, von Braun’un ilgi ve eğilimini kaçınıl­maz bir biçimde yönlendirmiştir. Nitekim 1925’te, roket mühendisliğinin öncülerinden Hermann Oberth’ in Die Rakete zh den Planetenraumen (“Gezegenlerarası Uzaya Fırlatılan Roket”) adlı kitabını okuyan von Braun, bundan böyle başka hiçbir konuyla ilgilenemeyeceğini anlayarak matematik ve fiziğe dört elle sarıldı. 1930’da, Berlin Teknoloji Enstitüsü’ne girdiği yıl, VfR’nin (Verein für Raumschiffahrt/Uzay Yolculuğu Derneği) üyeleri arasına katılarak, sıvı yakıtlı roketler konusunda bilgi edinen von Braun, bu kuruluşun çağrısı üzerine Berlin’e gelen Oberth’in roket motorlarını geliştirmek için yaptığı çalışmalarda da onun en büyük yardımcısıydı. Daha sonra İsviçreye giderek Zürich Teknoloji Enstitüsü’nde uçuşlarının insandaki fizyolojik etkilerini inceledi ve böyle bir roket yolculuğundaki ani ivme değişiklikle­rine insan organizmasının dayanabileceğine inanmış olarak Berlin’e döndü. 1932’de Berlin Teknoloji Enstitüsü’nden makine mühendisliği diplomasını ala­rak Berlin Üniversitesi’ne girdi. Aynı yıl, sıvı yakıtlı roketleri geliştirmekle görevlendirilerek Berlin’deki Kummersdorf roket deneme istasyonunda küçük bir araştırma ekibinin başına getirildi. Ertesi yıl Hitler iktidara gelmiş, Nazi Partisi’nin giderek güçlendiği bu dönemde bütçe giderlerinin en büyük payı silahlan­maya ayrılmıştı. 1934’te, roket motorlarının geliştiril­mesini konu alan teziyle Berlin Üniversitesi’nden doktorasını aldığı yıl, von Braun ve ekibi iki roketi dikey olarak 2,4 km’ye fırlattılar. Kummersdorf’taki gelişmelerden ve von Braun’un çalışmalarından sıvı yakıtlı roketlerin geleceği konusunda umutlanan Hitler’in emriyle, 1936’da Baltık Denizi kıyısındaki Peenemünde köyünde büyük bir deneme merkezi kuruldu ve Albay Walter Dornberger’in askeri yöneti­mlindeki ekibin teknik direktörlüğüne von Braun getirildi. 1940’ta Nazi Partisi’ne giren von Braun’un denetimi altında, Peenemünde’de sıvı yakıtlı roketle­rin ilk başarılı uygulamaları gerçekleştirildi. İtiş gücü­nü alkol ve sıvı oksijen karışımının yanmasından alan A-4 uzun menzilli balistik misili, özitimli çağdaş roketlerin ilk gelişmiş örneğiydi. Nazi iktidarının Propaganda Bakanlığı’nca Vergeltungswaffe 2 (İnti­kam Silahı 2) diye adlandırılarak kısaca V-2 diye anılan bu silahı Almanya savaştaki en büyük kozu olarak görüyordu. Ancak, V-2 roketleri Hitler’in savaşı kazanmasına yetmedi ve Müttefikler’in Alman­ya’ya girmesi üzerine Braun ve Peenemünde’deki tüm roket geliştirme ekibi, ABD birliklerine teslim oldu. 1945 Eylülü’nde ABD’ye götürülen Braun, bunu izleyen birkaç ay ekibiyle birlikte New Mexico’ da, Amerikan Ordusu’nun eline geçen V-2’lerin geliştirilmesi için deneme ve araştırma çalışmalarını yürüttükten sonra 1952’de Alabama’nın Huntsville kentindeki Amerikan Ordusu Balistik Silahlar Mer- kezi’nin yöneticiliğine getirildi. O aralar, asıl ilgi alanı olan uzay uçuşları konusundaki araştırmalara zaman ayırabilen Braun, roketlerin güdüm sistemlerini geliş­tirmek ve yukarı atmosferin hayvanlar üzerindeki etkilerini incelemek için deneylere girişti, sonradan yayımlayacağı D as Marsprojekt (“Merih Projesi”) adlı kitabının yazımını bitirdi. 1947’de yeğeni Maria Louise von Quistorp’la evlenen ve 1955’te ABD uyruğuna geçen Braun’un yönetiminde Jüpiter, Reds- tone, Jurio ve Pershing roketlerinin geliştirilmesiyle uzay çalışmaları kamuoyunun ilgisini çekmeye başla­mış, Braun da bu ilginin odak noktası olmuştu. Nihayet 31 Ocak 1958’de, bir Jupiter-C roketiyle uzaya fırlatılan ilk Amerikan uydusu Explorer-l Yer yörüngesine oturtuldu.

Aynı yıl, uzay araştırmalarını askeri yönetimden devralmak üzere NASA (National Aeronautics and Space Administration/Ulusal Havacılık ve Uzay Dai­resi) kurulunca, Braun ve ekibi bu kuruluşa bağlandı; Huntsville’deki NASA George Marshall Uzay Uçuş Merkezi’nin yöneticiliği de Braun’a verildi. O tarih­ten sonra ABD’deki uzay çalışmalarının sorumlusu olarak, havacılık tarihinin en büyük mühendislik başarısı sayılan Satürn roketlerini gerçekleştirdi ve Apollo programının yönetimini üstlenerek Ay’ın fethinde en çok emeği geçen teknisyenlerden bin oldu. 1970’te NASA’nın Washington’daki yönetim merkezine alman, 1972’de bu kuruluştaki görevinden ayrılarak elektronik aygıtlar üreten özel bir şirketin genel müdürü olan Braun, 17 Haziran 1977’de Virginia Eyaleti’nin Alexandria kentinde öldü.

Braun’un V-12’lerden başlayarak Satürn roketle­rine ve Apollo uzay araçlarına dek uzanan tüm tasarımları, roket teknolojisinin öncülerinden SSCB’li Tsiolkovski, ABD’li Goddard, Fransız Esnault-Pelterie ve Alman Oberth’in daha çok kuramsal düzeydeki çalışmalarının başarılı birer uygulamasıdır. Bu alanda­ki ilk çalışmalar 19.yy’ın sonlarıyla 20.yy’ın başlarına rastlar. Barutun yanmasıyla özitim kazanan ilk balis­tik mermiler daha çok tanksavar ve uçaksavar silah olarak kullanılmıştı. Önceleri bu silahlara daha uzun bir atış menzili kazandırmanın yollarını arayan hava­cılık teknolojisi, 20.yy’ın ilk yıllarında uzayın fethini konu alan bilimkurgu yazarlarının da etkisiyle, çalış­malarının yönünü uzay uçuşlarına çevirdi. Roketle­rin, yerçekimi etkisinden kurtularak çok yüksek hızlara ve gezegenler arası uzaya dek çıkabileceğini ilk kez gündeme getiren Tsiolkovski ile Goddard oldu. Böyle bir tasarının gerçekleştirilebilmesi için çözül­mesi gereken teknik sorunların başında da yakıt sorunu geliyordu. 1926’da Goddard, katı yakıtlı (barutlu) roketlere oranla, silaha çok daha büyük bir itiş gücü ve çok daha uzun bir atış menzili kazandıran ilk sıvı yakıtlı roketi geliştirdi.

Bu yeni tip roketler üzerinde ilk deneyimini VfR’de Oberth’in yanında kazanan Braun, sıvı yakıtlı roketlerin askeri önemini kavrayan Albay Dornberger’ in girişimiyle Kummersdorf’taki deneme istasyo­nunda araştırmalara başladı. Sonradan Peenemünde’ de sürdürülen çalışmalarla 1938-1944 yılları arasında gerçekleştirilen, yaklaşık 8 m uzunluğunda ve 5 ton ağırlığındaki V-l’leri, gerçek güdümlü silahların ilk örneği olan V-2’ler izledi. Basınç altındaki alkolle sıvı oksijenin yanmasından doğan itiş gücü yaklaşık 600.000 BG’nü bulan, 14,5 m uzunluğunda ve 13 ton ağırlığındaki V_:2’ler gerçi savaşın sonucunu etkileme­di ama, 1944 Haziranı’ndan 1945 Mayısı’na dek ateşlenen 4.300 kadar V-2’den 1.200’ü Londra’ya düşerek yaklaşık 2.500 kişinin ölümüne, 6.000 kişinin ağır yaralanmasına yol açtı.

Savaş sonrası dönemde tüm ilgisini uzay araçları­nın tasarımına yönelten ve ABD’deki uzay çalışmala­rının öncüsü olarak uluslararası ün kazanan Braun, bilgi birikimini savaş araçlarının yapımında kullan­makla suçlanmış ve V-2’lerin II.Dünya Savaşı’ndaki yıkımından sorumlu tutularak ağır eleştirilere uğra­mıştır.

Wernher von Braun Eserleri

1. Merih Projesi
2. Uzayın Sınırlarının Ötesinde
3. Ay’ın Fethi
4. Merih’in Keşfi
5. Ay’da İlk İnsan
6. Roket Yapımının ve Uzay Yolculuğunun Tarihi
7. Ay
8. Uzayın Sınır­ları

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Anadolu yayıncılık, 1983