Mehmet Ali Aynî kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 01/09/2015 0

Mehmet Ali Aynî kimdir? Hayatı ve eserleri: Serfiçe’de (Manastır) doğdu (1869). Ortaöğrenimini Selanik’te, yükse­köğrenimini Mülkiye Mektebi’nde tamamladı (1888). Arapça, felsefe, tarih öğretmenliği yaptı. Elazığ, Bitlis (1911), Yanya ve Trabzon (1912) valilik­lerinde bulundu. Darülfünun Edebiyat Bölümü’nde (1914-17) Cumhuriyet’in ilanından sonra ilahiyat Fakültesi ve Harp Okulu’nda felsefe, tasav­vuf ve ahlak dersleri verdi. İstanbul Üniversitesi İslam İlimleri Tetkik Ens­titüsü Dinler Tarihi Ordinaryüs profesörlüğüne atandı (1933). İstanbul’da öldü (30 Kasım 1945).

Harward (1926), Oxford (1930) Uluslararası Felsefe Kongresi’nde ülke­mizi temsil eden Mehmet Ali Aynî “vahdedi vücuda inanmış bir tasavvufçu olarak” tanınmıştır. Batılı düşün adamlarından yaptığı çevirilerin yanı sıra istatistik, felsefe, edebiyat, psikoloji vb. dalında yayımlanan kitapları vardır. XVI. yüzyıldan itibaren düşün tarihinde geçmiş ahlakçıları tanıtmayı amaç­layan yapıtı Türk Ahlâkçıları (1939) adını taşır. Çeşitli konularda İslamcı, milliyetçi ve sosyalist düşün adamlarını eleştiren yazılarıyla da tanınan Meh­met Ali Aynî, Milliyetçilik (1943) adlı yapıtında “ırk”, “millet”, “kavim”, “ümmet”, “halk” ve “devlet” kavramları üzerinde durarak, devletin tarih­sel gelişimi üzerine bilgi verir. Ulusların oluşumunda dilin işlevleri üzerinde durur. Aynî’ye göre ahlak, gelenek, anı, ortak çıkar gibi “milliyeti teşkil eden unsurlar” dilde saklıdır. “Kavmin istidat ve kabiliyeti”, konuştuğu dil­de görünmektedir. Dil, “teknik ve estetik” değerler bütünüdür. Batıda din­sel reformlar aşamasında birçok ülkede “halk Allaha kendi ana diliyle iba­dete başlamış”, “İncil ve ibadet millileşmiştir.” “Kültürün ulusallaşması için dilin bağımsız ve ulusal olması gerekir.” (Milliyetçilik, sf. 24-25).

“Milli hars (kültür) milletin diliyle birlikte kendine mahsus olan dini, ahlaki, bedii duygular toplamı” biçimindeki ulusal kültür tanımıyla Ziya Gökalp’e yaklaşan Mehmet Ali Aynî “reformist İslamcılar”ın çalışkan ka­lemlerinden biri sayılıyor.

BAŞLICA YAPITLARI

  1. Tasavvuf Tarihi (1922),
  2. İbn-i Sina’da Tasav­vuf (1922),
  3. Hacı Bayram Veli (1924),
  4. Reybilik, Bedbinlik, Lâilahilik Nedir (1927),
  5. Demokrasi Nedir (1934),
  6. Türk Ahlâkçıları (1939),
  7. Milliyetçilik (1944).

Kaynak: Çağdaş Türk Edebiyatı 4, Cumhuriyet Dönemi 2, Şükran KURDAKUL, 1994, Evrensel Basım Yayın.

Yorumlar kapalı.