Lütfi Paşa (Lütfi Paşa İbn-i Abdu’l-Muin) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

kihaes 09/11/2015 0

Lütfi Paşa (Lütfi Paşa İbn-i Abdu’l-Muin) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: Fazilet sahibi Osmanlı tarihçi ve vezirlerinden bir zat olup İşkodra’lı’dır. Hammer Avlonyalı olduğunu yazıyorsa da mevsuk değildir. İstanbul’a gelişini müteakib ilim tahsiline koşmakla beraber (Asaf-name)sinin mukaddimesinde zikrettiği vechile Sultan İkinci Bayezid zamanından itibaren Saray’a da intisab ederek «Müteferrikalık» vazifesi ile taşra me’muriyetine çıkmış ve terfi’ ederek çaş-nigir (Sofracı-başı)lık, kapıcı-başılık, mir-alemlik, beyler-beyilik rütbelerine nail olarak Kastamonu, Karaman, Suriye ve saire gibi bir kaç vilayette hükûmet işleri idareciliğinde bulunmuştur. Avdetinde vezirlik rütbesini kazandı. Müteakiben padişah akrabalığı ile müşerref oldu. 944 (1537) tarihinde Ayas Paşa’ya halef olarak Vezir-i A’zam oldu. Fakat rakib ve hasımlarının haşin tabiatlı, bencil, ilmine mağrur gibi icad ettikleri tezvirat, sadr-ı a’zamlık makamında kalmasına mani’ olduğu gibi müşerref bulunduğu akrabalık şerefinden de mahrumiyetine sebeb olduğundan 947 (1540) tarihinde emekli olarak Dimetoka’da ikamete me’mur edildi ve 958 (1551) tarihinde hacc-ı şerifi ifadan sonra yine ikametgâhına dönerek 96′ (1554) de beka alemine intikal etti. Merhum’un bazı nakillere atfen Şam’da medfun bulunduğu rivayet ediliyorsa da (Hadikatü’l-Cevami’) ile(Esmarü’t-Tevarih) ve (Sicill-i Osmai)’de Dimetoka’da irtihal ettiği yazılıdır.

Şairlerin hal tercemelerini beyan eden Osmanlı eserlerinden Edirne’li Sehi Bey’in (Hişt-Behişt) ismindeki tezkiresinde terceme sahibinin ilmi ve ahlaki fazilet sahibi, şiir yazma kabiliyetine de malik hakim bir vezir olduğu mezkurdur ki aşağıdaki eserleri de bu ifadenin adil şahididir.

Eserleri:

  • — (Asaf-name): Vezir-i A’zam’ın ahlak ve tavırları, tedbir-i sefer, tedbir-i hazine, tedbir-i reaya, ser-nameleri [başlıkları] ile dört bab üzere mürettep istifade edilir Türkçe bir risale olup selefin nadir külliyatı arasında sonradan basılmıştır. Şairlerden Kazım İbn-i Ömer el-Kura’nın da Sultan Birinci Mahmud’un vezirlerinden Ahmed Paşa adına bu isimde bir eseri vardır.

  • — (Hulasatü’l-Ümmeti fi Ma’rifeti’l-Eimmeti): Müctehid imamların ahval ve içtihatlarından bahsetmektedir.
  • — (Kanun-name-i Osmani) : Sultan Birinci Ahmed devri ilim sahiblerinden Müezzin-Zade tarafından tezyil ve tavzih edilmiş yedi faslı ve bir hatimeyi ihtiva eden siyasi bir eserdir. Onuncu hicret asrı maliyecilerinden Ayn-i Ali Efendi’nin de mali ve idari kanunlara dair (Kavanin-i Al-i Osman Der Mezamin-i Defter-i Divan) isminde 1018 (1609) tarihinde yazılmış bir eseri vardır ki Katib Çelebi’nin (Düsturü’l-Amel Li-İslahi’l- Halel) adındaki kıymetli risalesi ile beraber Şinasi tarafından basılmıştır.
  • — (Tarih-i Osmani): Osmanlıların zuhurundan zamanına kadar yazılmış, bir cild üzerine tertib edilmiş, münakkah bir tarih olup bir nüshası Viyana Kütübhanesindedir. Bir nüshası da kendi kütübhanemde vardır ki bendeki nüshadan (Tarih-i Osmani Encümeni) adına istinsah ettirilmiştir. Aşağıda (5) numaradan itibaren yazılan kitabların isimleri, terceme sahibinin tarihi mukaddimesinde zikr ettiği eserlerin isimlerinden nakledilmiştir.

Arapça eserleri:

  • — (Kitabü Zubdetü’l-Mesaili fi’l-i’tikadati ve’l-ibadat).
  • — (Kitabü’l-Künuz fi Letaifi’r-Rumuz fi’I-Ehadisi’l-Erbain).
  • — Risaletün fi Tashihi’n-Niyyeti ve’l-Ameli Biha).
  • — (Risaletün fi Takriri’l-Ervah eyne yasirune iza Haracu min hazihi’l Ecsad).
  • — (Risaletün fi Takrir-i Men ehabbe’l-Likai ve men kerihehu).
  • — (Risaletün fi Takriri’ş-şühedai ve ma yetealleku bi-umuri’l-ahireti).
  • — (Risaletün fi Hasais-i Ehli’s-Sünneti ve’l-Cemaati).
  • — Risaletun fi Beyani ehli’l-Ehva-i ve’d-Dalaleti).
  • — (Risaletun fi Tashih-i Selati’l-Cum’a ve ma yetealleku biha mi-ne’l-Fezaili ve’l-Adabi).
  • — (Risaletün fi dühuli’l-hamami ve ma yetealleku biha ve’l-ihtizabı ve taklimi’I-Ezafiri).
  • — (Risaletün fi beyani meta yenkatıu ma’rifetü’l-Abdi mine’n-Nasi inde haleti’l-mevti ve fi’t-tevbeti ve beyaniha ve fit-taibi men hüve).
  • — (Risaletün fi takriri’l-iydi ve’z-zebaihi ve fima yehillü ve ma la

yehillü).

  • — (Risaletün f beyani’t-tedavi ve’l-mesaibi ve telkinu’l-meyyiti ve

ma yestehibbu min ahvali’l-muhtezirine inde’l-mevti).

  • — (Risaletun fi beyani ef’ali’l-ibadi ve ya’ni bihi’I-ihtiyarü’l-cüz’i).

Türkçe eserleri:

  • — (Kitabü Tenbihi’I-Gafilin ve Te’kidü’l-Kasilin): İcmali ve tafsili usul-i dine mütealliktir.
  • — (Kitabü Tuhfetü’t-Talibin): İmana ve ibadete mütealliktir.
  • — (Kitabü Hayat-ı Ebedi): Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, ehl-i heva ve küfür lafızlarına mütealliktir.
  • — (Risale-i Sual ü Cevab).
  • — (Risale-i Niyyet) : Bazı mühim mes’elelerle tıbba müteallik mühim isler beyanındadır.

Kaynak: Osmanlı Müellifleri, Bursalı Mehmed Tahir Bey, Meral Yayınevi, 3. Cilt.

Yorumlar kapalı.