Kemal Canbulat kimdir? Hayatı eserleri

Kemal Canbulat kimdir? Hayatı eserleri: (1919-1977) Lübnanlı siyaset adamı. İlerici Sosya­list Parti’nin kurucusudur. Lübnanlı Dürzîler’in en güçlü ailesi olan Canbulatî soyundandır. Paris’teki Sorbonne Üniversitesi ile Beyrut’taki Cizvit Üniversitesi’nde öğrenim gördü. 1947 genel seçimlerinde Marunîler’in siyasi önderle­rinden Kamil Şamun’la ittifak yaparak Şuf bölgesin­den milletvekili seçildi. 1949’da İlerici Sosyalist Parti’nin kurulmasında önemli katkısı oldu ve partinin genel başkanlığına seçildi. Temel olarak Dürzîler’e dayanan parti, Hıristiyanlar’ı, Sünnîler’i ve Şiîler’i de içinde barındırıyordu ve siyasi anlamda sosyalizmden yanaydı.

1949’da anayasada yapılan geçici bir değişiklikle Lübnan’ın ilk devlet başkanı Bişara el-Huri’nin görev süresi
bir dönem daha uzatıldı. Ama kısa bir süre sonra yakınlarına ayrıcalıklı
davrandığı gerekçesiyle Marunîler’in önderlerinden Kamil Şamun ve Raymond Edde’nin başı çektiği bir muhalefet başladı.
Kemal Canbulat’ın da muhalefet hareketini destekle­mesi
sonucu Bişara el-Huri 1952’de istifa etti ve Şamun devlet başkanı seçildi.
Şamun iktidara geldik­ten sonra seçilmesine katkıda
bulunmuş olan İlerici Sosyalist Parti’ye ve Canbulat’a karşı düşmanca bir tavır aldı ve kısa bir süre içinde ittifak dağıldı. 1957’de
yapılan genel seçimlerde Canbulat, Dürzîler’in deste­ğine
karşın seçilemeyerek meclisteki yerini yitirdi. Şamun’un devlet başkanlığı
döneminde Mısır’da Na-sır’ın siyasi etkinliği artmaktaydı.

Nasır 1956’da devlet başkanı seçildikten kısa bir süre sonra Süveyş
savaşı patlak verdi. Şamun’un izlediği batı yanlısı siyaset ve Süveyş savaşında
Arap dünyası
yanında yer almaması Nasır’la ilişkilerinin gerginleşmesine yol açtı. Nasır’ın siyasetini destekle­yen Dürziler ve Müslümanlar Şamun’a karşı
muhale­fete başladılar. Yaygın muhalefet 1958’de Kemal Canbulat’la birlikte Müslüman siyaset adamları Saib Salam ve Raşid Kerami’nin
önderlik ettiği bir ayak­lanmaya dönüştü.

Huzursuzluklar, Temmuz 1958’de ABD donan­masının Lübnan’a çıkartma yapmasının ardından, Eylül 1958’de güçlü Dürzî önderlerinden ordu komu­tanı Fuad Şihab’ın devlet başkam seçilmesiyle son buldu. Şihab’ın 1964’e dek süren devlet başkanlığı sırasında izlediği dengeli siyaset sonucu Lübnan’da iç istikrar sağlandı. 1964-1969 arası Charles Helou’nun devlet başkanlığı dönemi ise İsrail’le Arap ülkelerinin çelişkilerinin keskinleştiği ve Güney Lübnan’da yer­leşen Filistinli gerillalarla İsrail birlikleri arasında silahlı çatışmaların hız kazandığı bir dönem oldu. Kemal Canbulat, Filistinli gerillalara eylemlerinde sınırsız özgürlük tanınmasından yanaydı. Bu nedenle gerillala­rın eylemlerinin sınırlandırılmasından yana olan Fa­lanjist Parti ile İlerici Sosyalist Parti arasında gün geçtikçe derinleşen görüş ayrılıkları başladı.

İlerici Sosyalist
Parti, 1969’da Süleyman Franjiye’nin devlet başkanı seçilmesinden iki yıl sonra yapılan genel seçimlere,
Baas Sosyalistleri, Komünist­ler ve diğer küçük Arap
milliyetçisi, radikal partilerin oluşturduğu Ulusal
Hareket adlı cephe içinde katıldı. Ulusal Hareket’in sözcüsü olan Canbulat,
seçimler­den sonra mecliste oluşan radikal
muhalefetin de temsilciliğini üstlendi.

Şubat 1973’te İsraillilerim üç Filistinli gerilla önderini öldürmelerinden sonra Lübnan’da uzun süreli bir hükümet bunalımı doğdu.
Bunalıma çözüm olarak Aralık 1974’te Raşid el-Sulh başkanlığında kurulan
koalisyon hükümetinde ilerici Sosyalist Par­ti’nin
yanı sıra Falanjist Parti de
yer aldı. Ama Falanjistler’le Filistinli gerillalar arasında silahlı çatış­maların gittikçe artması nedeniyle hükümet uzun süre görev başında
kalamadı. Kemal Canbulat Falanjist Parti’nin Arap dünyası içinde yalnız
bırakılmasını ve Lübnan’da kurulacak hükümetlerde yer almamasını istedi. Mayıs
1975’te Raşid el-Sulh hükümetinin dağılmasının ardından yeni bir hükümet
bunalımı yaşandı ve Filistinliler’le Falanjist Parti arasındaki mücadele kısa
süre içinde Müslümanlar’la Hıristiyan­lar arasında bir iç savaşa dönüştü.

Kemal Canbulat, Lübnan’da düzenin yeniden sağlana­bilmesi için kurulacak hükümetin yapmasını gerekli gördüğü bir dizi öneri hazırladı. Bunların arasında yürütme erkinin çeşitli düzeylerinde yetki ve öncelik­lerin yeniden saptanması yönünde bir anayasa deği­şikliği yapılması, seçim yasasının değiştirilmesi, ordu­nun yeniden örgütlenmesi, uyrukluk konusundaki sınırlamaların kalkması yer alıyordu.

Süleyman Franjiye de Aralık 1975’te iç sorunlara bir çözüm bulunması
amacıyla tüm dini ve siyasi önderleri genel bir konferansa çağırdı. Lübnan’da
düzenin sağlanması yolunda gerekli ilk adımın Franjiye’nin çekilmesi olduğunu düşünen Canbulat ve Müslüman önderler,
konferans önerisini reddettiler. Franjiye, Nisan 1976’da Müslüman subayların
ger­çekleştirdiği bir darbeyle görevinden uzaklaştırıldı. Bu olay üzerine Lübnan’a giren Suriye ordusu, Elias Sarkis’in devlet başkanı
seçilmesi yönünde ağırlığını koydu. 1976 yılı sonunda Arap Birliği’nin de katkı­sıyla ateşkesin sağlanması yolunda önemli adımlar atıldı. Ancak 16 Mart
1977’de Kemal Canbulat’ın Beyrut yakınlarında pusuya düşürülerek
öldürülmesi iç savaşın yeniden şiddetlenmesine yol açtı.

Kemal Canbulat’ın öldürülmesinden sonra parti başkanlığını oğlu Velid
Canbulat üstlendi.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 22, Anadolu yayıncılık.