John Cartwright kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 11/21/2021 0

John Cartwright kimdir? Hayatı ve eserleri: (1740-1824) İngiliz siyaset adamı. Parlamento ve anayasa reformlarını savunmuştur. 17 Eylül 1740’ta Nottinghamshire’da doğdu, 23 Eylül 1824’te Londra’da öldü. Buhar makinesini dokuma tezgâhlarına uyarlayan ingiliz mucit Edmund Cartwright‘ın kardeşidir. 1758’de ingiliz Kraliyet Donanması’na girdi. 1756-1763 arasındaki Prusya ile birlikte Fransa, Avusturya ve Rusya’ya karşı verilen Yedi Yıl Savaşları’na katıldı ve 1766’da üsteğmen oldu. 1776’da Amerika’daki sömürge halklarına karşı savaşmayı reddettiği için donanmadaki görevinden ayrılmak zorunda kaldı. Daha sonra Nottinghamshire’daki yedekler ordusunun başına getirildi. Ancak Fransız Devrimi sırasında Bastille’in düşüşünü kutladığı için bu görevinden uzaklaştırıldı. 1821’de parlamentoda temsil edilmeyen Birmingham’dan Avam Kamarası’na bir temsilci seçtirtmek için çalıştığı ortaya çıkarılınca isyana teşvik suçundan mahkûm oldu. 81 yaşında olduğundan bu suçundan dolayı hapsedilmedi ve yalnızca para cezasına çarptırıldı. Yaşamının sonuna dek anayasa ve parlamento reformları ve sömürgelere bağımsızlık verilmesi için mücadele verdi.

1770’ten başlayarak İngiltere’de, aralarında Cartwright’ın da bulunduğu bazı parlamenterler, oy verenlerin sayısı ve dağılımıyla daha uyumlu bir parlamentonun oluşması için reform taleplerinde bulunmaya başladılar. Radikaller olarak anılan bu parlamenterler, daha sık seçim yapılmasını, milletvekili dağılımının nüfusa oranlanmasını, toprak sahibi olmayan mülk sahiplerinin de parlamentoda temsil edilmesini istiyorlardı. İstekleri arasında İngiltere’nin sömürgelerine özgürlük tanıması da yer alıyordu. John Cartwright bu alanda verilen mücadeleye yayınladığı çeşitli bildiri ve broşürler, kurduğu dernekler aracılığıyla katkıda bulundu.

Cartwright’a göre ingiliz Anayasası başlangıçtaki demokratik niteliğine yeniden kavuşmalıydı. Monarşi ve Lordlar Kamarası’na karşı olmamakla birlikte, parlamentonun temsili niteliğinin artması gerektiği düşüncesindeydi. Siyasi katılımın mülk sahipliğiyle bütünleşmesini istiyordu. Genel oy hakkını savunuyor, her hanenin en azından bir oya sahip olması gerektiğini düşünüyordu. Ayrıca Amerika’nın kendi geleceğini özgürce belirlemesi ve bağımsızlığına kavuşmasından yanaydı.

John Cartwright, bu görüş ve düşüncelerini yaymak için, 1774’te American Independence, the lnterest and Glory of Great Britain (“Amerikan Bağımsızlığı, İngiltere’nin Çıkar ve Zaferi”) adında bir broşür, 1776’da “Take Your Choice” (“Seçiminizi Yapın”) adında bir bildiri ve 1774-1824 arasında yazdığı mektupları içeren Constitutio adlı bir kitap çıkardı. 1780’de Anayasal Danışma Örgütü’nü kurdu, 1811 ‘de Hampden Kulübü’nün kuruluşuna katıldı. Cartwright’ın görüş ve düşünceleri 1832 Seçim Yasası’nın çıkmasında ve 1837-1843 arasındaki ilk kez siyasi ve iktisadi istemleri birleştiren ve ilk bağımsız işçi hareketi olarak kabul edilen Chartist Hareket’te etkili oldu.

John Cartwright Eserleri: 

  1. American Independence, the Interest and Glory of Great Britain, 1774, (“Amerikan Bağımsızlığı, Büyük Britanya’nın Çıkar ve Zaferi”); 
  2. Take Your Choice, 1776, (“Seçiminizi Yapın”); 
  3. Constitutio, 1774-1824, (ty), (“Anayasa”).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Cilt 23, Anadolu yayıncılık.

Yorumlar kapalı.