Jean Baptiste Colbert Kimdir? Hayatı ve Eserleri: (1619-1683) Fransız devlet adamı. Merkantilizm’in Fransa’daki en önemli temsilcisidir. Ağustos 1619’da Reims’de doğdu, 6 Eylül 1683’te Paris’te öldü. Varlıklı, sanayici bir aileden geliyordu. 1650’de Fransız monarşisinin hizmetine girdi. 1651 ’de XIV. Louis’ın başbakanı Kardinal Mazarir’in kişisel yardımcısı oldu. Mazarin’in kısa zamanda gözüne girdi ve vasiyetnamesindeki tavsiyesi sonucu 1661’de kralın güvenini kazandı. Maliye Bakanı Fouquet’nın yolsuzluk nedeniyle hapsedilmesinden sonra, yeni kurulan mali kurulun mutlak hakimi oldu. Birkaç yıl içinde devlet yapım işlerinin, ticaretin sorumluluğunu ve krallık sarayı, donanma ve ticaret filosunun yönetimini üstlendi. 1665’te genel kontrolör oldu. En ciddi rakibi Bakan Louvois idi. Kralın güvenini kazanmak amacıyla birbirlerine karşı entrikalara giriştiler. 1679’dan sonra Louvois üstünlüğü eline geçirdi ise de, Jean Baptiste Colbert ölümüne dek olağanüstü gücünü korudu. 15. yy’da başlayan denizaşırı keşiflerin ardından yükselen sömürgecilik hareketleri ile birlikte, Amerika ve Uzak Doğu’nun zenginlikleri Avrupa’ya akmaya başlamıştı. Bu özellikle bazı Avrupa ülkelerinde lüks tüketim talebini kamçılıyordu. Yapım işlerinden döşemeciliğe, giyimden yiyeceğe kadar her alanda görülen lüks tüketim yüzünden, ülkelerin ellerinde biriken servetler ithalat ödemeleriyle kaybediliyordu. Değerli madenleri ülke içinde tutmak ve sanayi sermayesine dönüştürmek amacıyla, Batı Avrupa’da, 16. yy’ın başından 18. yy’ın ortalarına değin korumacı iktisat politikaları uygulandı. Merkantilizm adı verilen bu politikalarla, servet akışının yönü değiştirilmeye, dışalımın sınırlandırılarak dışsatımın artırılmasıyla, dış ticarette bir “fazla” yaratılmaya çalışıldı. Merkantilizm ticari sermaye birikimini hızlandırarak, 19. yy’ın sanayi çağının doğuşunu hazırladı.
Fransa’da ilk merkantilist uygulamalar 16. yy’da Kral IV. Henri
döneminde başladı. Bu dönemde ipek, saten, kadife gibi lüks tüketim malları
üreten krallık imalathaneleri
kurularak ülke dışına değerli maden akışı durdurulmak istendi. Kralın bu
girişiminde işsiz güçsüz halktan ürkmesi de rol oynuyordu. 1603 Fermanı’nda,
IV. Henri bu kesimin günlük “aşını” sağlamak için değil, “krallığın işsizliğin
doğurduğu onca kötülükten temizlenmesi için sanayi tezgâhlarının kurulması
gerektiğini” söylüyordu. Bu amaçla kurulan krallık imalathanelerinin altın
çağı, 17. yy’da XIV. Louis döneminde başladı.
Merkantilizm’in Fransa’daki en büyük temsilcisi Colbert’dir.
Fransız Merkantilizmi’ne Colbertizm de denir. Jean
Baptiste Colbert yalnızca
krallık imalathaneleri sistemi ile değil, sanayi düzenlemeleri ve gümrük
koruyuculuğu ile de tanınmıştır. Jean Baptiste Colbert, 1663’te XIV. Louis’nin başbakanı Mazarin’e sunduğu muhtırada:
“Lüks tüketim dahil tüm sanayileri düzenlemek, kurmak, gümrüklerde
koruyucu sistemi yaratmak, üreticileri ve tüccarları loncalar halinde
örgütlemek, halkı bezdi-
ren mali yükleri hafifletmek, Fransa’da ürünlerin su yolu ile
ulaşımını sağlamak, ticari donanmayı korumak için askeri donanmayı
geliştirmek” gerektiğini söylüyordu. Bu anlamda Colbertizm, aşırı koruyuculuk
değil, sanayi, maliye, ticaret, denizcilik ve sömürgeleri kapsayan, büyük
çaplı bir ekonomik plandı.
Fransa’daki Jean Baptiste Colbert ile gelişen sanayileşme hareketi, buharlı makine çağma gelene
dek, büyük sanayinin ülkede yavaş yavaş yerleşmesini sağladı. Bu nedenle
Colbert “Fransız büyük sanayiinin babası” sayılır.
1661-1672 arası Colbert’in en başarılı yılları oldu. 1665’te genel
kontrolörlüğe getirilen Colbert vergi reformuna yöneldi ve ülkenin en büyük
tarım vergisi olan “taille”de dahil olmak üzere tüm vergileri daha adil ve
etkin hale getirmeye çalıştı. Krallık imalathanelerinin kurulması için gerekli
olan mali olanakları yarattı. Colbert’den önceki dönemde kurulmuş olan 68
krallık imalathanesinin sayısı, Colbert’in ölümüne dek geçen zamanda 113’e
çıktı.
Başlıcaları
halı, dokuma, dantel, ayna, makine işi ipek örgü ve çorap, maden, kimya
sanayilerinde kurulan imalathaneler son derece pahalı kuruluşlardı.
Devlet, lüks tüketim malları üreten bu sanayileri teşvik etti,
mali kolaylıklar sağladı. Örneğin, 1664- 1683 arasında devlet, sadece dokuma
sanayine beş buçuk milyon frank harcadı. Jean Baptiste
Colbert, 1664’te
Beauvois krallık halı dokuma fabrikasını kurduğu zaman, yönetici Louis Hinard’a,
başka ayrıcalıkların yanı sıra 28 yıl süreyle “manzara ve insan desenli hah
dokuma” tekeli, gümrük vergilerinden, başka vergilerden, ayakbastı parasından
bağışıklık tanımakla kalmıyor, ayrıca arsa ve yapım giderlerinin 2/3’ünü
karşılıyor, ayrıca 6 yıl süre ile faizsiz 30.000 gümüş frank, yanında
çalıştıracağı her yabancı işçi için 20 franklık bir prim her Fransız işçi için
yıllık 30 franklık prim de veriyordu.
Merkantilizm döneminde yaşamış en önemli merkantilist iktisat
politikacılarından biri olan Jean Baptiste Colbert, Fransa’nın sanayi gücünü artırma uğraşını dış ticarette
korumacılık uygulamalarıyla pekiştirdi. Dışsatımı teşvik etti, özellikle lüks
malların dışalımını kısıtladı, dışalıma gümrükler koydu. Bu önlemlerle Fransa’nın
dış ticaret fazlasını ve uluslararası ticaretteki payını artırmaya çalıştı.
Colbert aynı dönemde, Hollanda ve İngiltere’nin dış ticaretteki egemenliğini
kırmak ve Uzakdoğu, Amerika ticaretinde bu ülkelerle rekabet etmek üzere
krallık ticaret şirketleri kurdu. 3u şirketlerin hemen hemen hepsi başarısızlığa
uğradıysa da Jean Baptiste Colbert,
Avrupa’nın en güçlü donanmalarından birini ve güçlü bir ticaret filosu kurmayı
başardı. Böylece, Kanada, Uzakdoğu ve Batı Hindistan’ı içeren denizaşırı
Fransız İmparatorluğu’nun temellerini attı.Fransız ticaret ve1
sanayiinin bir yüzyıl sonraki büyük atılımı, önemli ölçüde bu çabalardan
kaynaklandı.
Colbert’in merkantilist sanayileşme politikası döneminde tarımsal
üretim geriledi. 1660-1715 arasında kırsal nüfusun % 20 oranında, tarımsal
üretimin % 30 oranında azaldığı tahmin edilmektedir. Köylüler ve kiracı
çiftçiler ağır bir vergi yükü altındaydı. Orta derecede verimli topraklar
üzerinde bile toprak vergisi yükü tarım gelirinin % 80’ ine ulaşmaktaydı. Yollarda
angaryaya koşulan köylüler, ayrıca kiliseye ve feodal lordlara vergi ödemek
zorundaydı.
Jean
Baptiste Colbert,
bakanlığı döneminde, Fransa’nın kültürel ve sanatsal yaşamına da müdahalelerde
bulundu. Çıkardığı bir dizi yönetmelik, sonradan Napoleon’un yasal sisteminin
özünü oluşturdu. Colbert, XIV. Louis’nin yapım programını da hazırladı.
Colbert’in önemli bir özelliği de yönetmelik tutkusuydu. Sanayi ve dışsatımdaki
ilerlemeleri hızlandırmak için yayımladığı, kesin ve buyurucu hükümler taşıyan
yönetmelikleriyle, sahtekârlığa, ihmalciliğe ve bilgisizliğe karşı iyi üretim
sağlamanın ve ürünleri standartlaştırmanın yollarını aradı. Colbert,
yönetmeliklerinin uygulanmasını sağlamak üzere bugünkü “iş müfettişlerine
benzeyen “genel imalathane memurlukları” kurdu. 1650 sonrasında kurduğu ticaret
odaları daha sonraki ticaret meclisine temel oldu.
Colbert’in uygulamaları ve öğretisi uzun yıllar gücünü ve
etkinliğini korudu. Ekonomiye getirdiği kayıtlar ancak Fransız Devrimi ile,
bazıları da 19. yy’ın sonlarında ortadan kalktı.
Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 26, Anadolu yayıncılık.
Yorumlar kapalı.