Henry Clay Kimdir? Hayatı ve Eserleri: (1777-1852) ABD’li siyaset ve devlet adamı. Güney ve Kuzey eyaletleri arasındaki anlaşmazlıkları çözümlediği için “Büyük Arabulucu” olarak adlandırılmıştır. 10 Nisan 1777’de Virginia Eyaleti’nin Hanover ilçesinde doğdu, 29 Haziran 1852’de Washmgton’da öldü. 1781’de ailesiyle Richmond’a taşındı. Önce bir mağazada çalışan Clay, daha sonra Yüksek Adalet Mahkemesi’nde hakim olan George Wythe’ın yanında çalışmaya, hukuk alanında kendini yetiştirmeye başladı. Kasım 1797’de Virginia Barosu’na kabul edildi. Kentucky Eyaleti’nde, Lexington’a taşındı, başarılı bir avukat oldu. 1799’da zengin bir işadamının kızıyla evlendi.
Cumhuriyetçi
Parti’ye katılarak politikaya atıldı. Kentucky’de köleliğin yavaş yavaş
kaldırılması görüşünü savundu. Daha sonra bu düşüncesini bırakarak Jefferson
gibi köleliğin sürmesinden yana oldu. 1798’deki Yabancılar ve Kargaşalık
Yasası’na karşı çıkan konuşmasıyla Kentuckyliler’in desteğini kazandı.
1803-1809 arasında 7 dönem arka arkaya Yasama Meclisi’ne seçildi. 1806 ve
1810’da Birleşik Devletler Senatosu kısa dönem üyeliği yaptı.
1811’de
Temsilciler Meclisi’ne seçilen Henry Clay, altı kez meclis sözcülüğü görevini
yürüttü. Ülkenin 1812’de İngiltere ile savaşa girmesinde etkili olan ve savaş
şahinleri olarak adlandırılan önderlerden biriydi. 1814’te Gand’da (Ghent) İngilizlerle
barış koşullarını görüşmekle görevlendirilen komisyonun da üyesiydi. 1815’ten
1825’e değin Birleşik Devletler Kongresi’nde Kentucky’nin önemli
temsilcilerinden biriydi. Sanayileşmiş Doğu ile tarımcı Batı’yı birleştirmeyi
amaçlayan “Amerikan Sistemi” kavramını geliştirdi. Koruyucu gümrükler, ulusal bir
banka, toprak satışından elde edilecek gelirin eyaletler arasında
bölüştürülmesi, başlıca düşünceleriydi.
1819’da
Missouri bir eyalet olmak için başvurunca köle sorunu gündeme geldi.
Missouri’de köleliğin sürmesini, eyaletin kuzeyinde ise köleliğin yasaklanmasını
öngören 1820 Missouri Antlaşması’nın hazırlanmasında Clay’in de rolü oldu.
1824
başkanlık seçimlerinde, Cumhuriyetçi Parti içinde bir başarı gösteremeyince
John Quincy Adams’ ı desteklemeye karar verdi. Adams başkan seçilince Clay’i de
dışişleri bakanlığına getirdi.
1825-1829
arasında dışişleri bakanlığı yapan Henry Clay, diplomatik alanda başarılı
olamadı. Latin Amerika’da İspanya’ya karşı sürdürülen bağımsızlık hareketlerini
destekleyen Henry Clay, 1826’da Amerika’nın Panama Kongresi’ne katılmasını önerdiyse
de bu gerçekleşmedi.
1828
başkanlık seçimlerinde Adams yenilgiye uğrayınca, Henry Clay Kentucky’ye döndü.
1831’de senatoya seçildi ve 1842’ye kadar bu görevde kaldı. 1832’de Ulusal
Cumhuriyetçiler tarafından başkanlığa aday gösterildi ise de Jackson karşısında
yenildi. 1830’larda kurulan Whig Partisi’nin başkanlığına getirildi. 1844’te
Whig Partisi’nden başkanlık için aday gösterildi. Seçim kampanyasında Texas’ın
Amerikan Birliği’ne katılmasına karşı çıkışı, seçimi kaybetmesinde etken oldu.
Güneybatıdaki
eyaletlerin Kuzey’e katılması Kuzey ve Güney arasındaki gerginliği artırmıştı.
1849’da senatör seçilen Clay, bu tehlikeyi önlemeyi başardı, bu nedenle de
kendisine “Büyük Arabulucu” adı verildi. 1850 Antlaşması olarak anılan
uzlaşmanın ana ilkelerini çizdi. Bu antlaşma ile köleliğin sürdüğü ve sürmediği
eyaletler arasında sayısal bir denge kuruldu.
Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 26, Anadolu yayıncılık.
Yorumlar kapalı.