Hasan İzzettin Dinamo kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 01/07/2015 0

Hasan İzzettin Dinamo kimdir? Hayatı ve eserleri: Akçaabat’ın Ahanda köyünde doğdu (1909). Ortaöğrenimini Sivas İlköğretmen Okulu’nda tamamladı (1931). Birkaç yıl öğretmen olarak çalış­tıktan sonra, Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-îş Bölümü’ne girdi. Bitireceği yıl, ceza yasasının 142. maddesine aykırı eylemlerinden ötürü 4 yıla hüküm giydi (1935). Yazarlık, çevirmenlik yaptı. İzler (Giresun, 1925), Servet-i Fünun (1928), Adım (Sivas, 1930) vb. dergilerdeki ilk deneylerinden sonraki şiirlerini Yeni Yol, insan, Sokak, Hamle, Küllük, Yeni Ses, Yeni İnsanlık, Yeni Edebiyat’ta (1939-1941) yayımladı. 1960’tan sonra May, Papirüs dergilerinde yazdı. 20 Haziran 1989’da öldü.

Bir süre Faruk Nafiz ve öteki hececi şairlerin beğeni çizgisinde gençlik du­yarlıklarım işleyen Dinamo’nun, 1929’larda, Nâzım Hikmet’in yüksek sesle okunan şiirlerindeki kuruluş tekniklerini benimsediği görülür, içerik yönün­den de yeniliklere yol açan açık bir beğeni değişimidir bu. Şairin emekçilerle kendisi arasındaki yakınlıkların bilincine varması olayıdır. Nedir ki, şiirin ya­pısal zorunlukları karşısında gereken iç öğeleri elde etme olanağına kavuşama­mıştır henüz. Yüksek sesi uyaklarda aramaktadır. Daha önemlisi, dize, yadır­ganan sözcüklerden arınamamıştır.

Kimi örneklerini Atsız Kitap’ta (1931) bulduğumuz bu şiirsel evrimin do­ğal gelişimi 1937’lere kadar sürer. Şairin cezaevindeyken yayımladığı Deniz Feneri’’nde (1937) kendine ulaşma çabası sezilmektedir. Duvarlar arasında yaşama zorunluğunun yarattığı doğa özlemi, sözcüklerine taştıkça karşımı­za yeni imgelerle donanan Dinamo şiiri çıkar. Dört yılın biriktirdiği renk öz­lemi, çiçek ve ağaç olarak fışkırırken, özgürlük isteği benzetiler ve buluşlar­la duyarlığın temel kaynağı olur.

Cezaevinden çıktıktan sonraki yıllardaysa doğa, özgürlük isteyen insa­nın algıları; toplum ise sorunları ile (iki ayrı kaynak olarak) etkiler şairi. “Eleji” (Hamle dergisi, Ekim 1940), “Arı Kuşları” (Yeni İnsanlık, 15 Mart 1940) gibi şiirlerde mavi, beyaz, altın, kırmızı, yeşil birbirine karışmıştır. Renk, “Bulutlar, gökyüzünün beyaz heyecanları” gibi buluşlara dönüştüğü yerde yeni ve şaşırtıcıdır.

Açlık, yoksulluk, savaş ve faşizm karşısında direnen insanları yansıtan şi­irlerdeyse (Hürriyet Cephesine Şarkı, Yeni Ses, Ekim 1941) bildiri, biçimsel kaygıların önüne geçer, şiir olanağını genellikle sesin yüksekliğinde arar.

Şairin, dergilerden uzak kaldığı uzun baskı yıllarından sonra yayımladı­ğı Özgürlük Türküsü’nün 1. ve 2. bölümlerini oluşturan 1939-1942 evresi ürünlerinde de (Barış Şarkısı, Şiirlerime ve Mutluluğa Şarkı, Bağımsızlık Marşı) savaş yıllarını yaşayan insanın duyarlıkları ağır basar. “Ekin tarla­ları üzerinden geçen tanklarla”, “kuduz ve kanlı emperyalist taburlar”ına karşı “başak güzelliğindeki çocuklar” adına şarkı söylerken demire, tel ör­gülere, Hitler’in gamalı haçına karşın kazanılacak olan barışa inancını bil­dirir. Özgürlük, barış ve şiir eşanlam taşır Dinamo’da. XXI. yüzyılın insan­larına seslenirken, onları “Topsuz tüfeksiz kaygısız / Bir barış dünyasının çocukları” olarak düşünür. “Özgürlük denizlerinde yüzeceklerine” inanır.

Yaşamının uzun süren evrelerinde, insanların ana haklarına aykırı yasa­ların suç saydığı dünya görüşüne bağlı eylemlerinden ve şiirlerinden ötürü1 çok sıkıntılı, çok umarsız günler geçirmesine karşın, “Özgürlüğü ilk kelep­çeyi taktığım gün buldum” (Özgürlük Türküsü, sf. 83) dizesinde gördüğü­müz iyimserliği hiç yitirmez. Dayanağını inandığı öğretiden alan bir iyim­serliktir bu ve şair doğaya açıldıkça güçlenir.

Güz yağmurunun söylediği ninni Sallıyor yaşamak sevincinin Keskin karanfil kokulu ateşten düşlerini (Tohum)

Özgürlük Türküsünde, “Doğaya Sığınış”, “Mutluluğun Şarkısı”, “Yü­rüyüş Senfonisi” vb. şiirlerde kırgın, ama gelecekten umudu kesmemiş in­sanın, yaşamının zor koşullarında doğayla bütünleştikçe kazandığı güven duygusu işlenmiştir. Mapushanemden Şiirler’ de ise (Mapushane Karanfili, Ada Gülü, Anıların Ormanı, Akasya Ağaçları, Vergilius’u Okuyorum, ilk­yaz Sarhoşluğu, Sivas Sabahından Ezgiler gibi) doğa, dayanılmaz bir susuz­luğun özlem çığlıkları halindedir.

“Doğa, özgürlüğe benzer bakınca mapushaneden.” (sf. 35)

Karanlığın aydınlıkla, içe kapanışın coşkuyla, acıların sevinçlerle kaynaş­tığı bir ruhsal ortamda, “Vergilius’u okuyorum, durmadan Vergilius’u / Ay­dınlık bir kır havasıyle doluyor koğuş” diyen hapisteki adam, düşlemelerin­de kalın duvarları, “Susuş kuleleri”ni atlayarak, “Arkadya’nın zeytinlikle­rinden yükselen gümüş buğu”lara, “ışık püsküren tepelere” ulaşır. Hüznün dudaklarına vuran çizgilerinden kurtulduğu söylenemez ama. Yer yer, “Ce­hennem ırmağına inen külrengi merdivenlere” bile maviler taşıyarak çevresinden kurtulmak ister. “Mavi yemişler”, “mavi yağmur”, “masmavi bir gömlek ışıktan”, “mavi bir bitki”, “masmavi bakış alevi” (sf. 58-59) ölüm­süzlük simgesi olarak dizelerine taşar. Yer yer, “şimdi bir çamlıkta olsam yapayalnız / rüzgâr içsem, reçineli rüzgâr” (sf. 75) diye yalnızlığında büyüt­tüğü düş ağaçlarını, kuşların, pınarların gerçeğini arar. Hep olduğu gibi bı­rakılmış dizelerdir belki bunlar ama, acı kokusu taşır gibidirler.

Doğa güzel doğa, ana doğa

Sen şimdi mapusane duvarlarının dışında

Güneşinle, suyunla, kanınla, canınla

Gürül gürül akıp gitmektesin

Sonsuzluğa doğru

(DoğadaŞiir)

Çeşitli evrelerin örneklerine bakarak, Dinamo şiirinin, işlediği temalar yönünden, şairin yaşamını etkileyen koşullara bağlı olarak geliştiği söyle­nebilir. Belki bu nedenle yer yer yinelemelere rastlanır. Şiirin yapısı, genel görünüşüyle, bütün gelişme evrelerinde, uyağa -gereğinden fazla- bağlıdır. Yer yer de dize, bütün gücünü uyaktan aldığı zaman, “Arkadaş / Özgürsen eğer / Kollarını bacaklarım / yorulup kırılıncaya dek / istediğin yere / sürük- leyip götürürsen eğer I kalkıp o yerden ileriye doğru yine çıkmak yola / Sa­na bir özgürlük borcu ola.” (Arkadaş; Mapushanemden Şiirler) örneğinde gördüğümüz zayıflıklara yol açabilir. Bu nedenle acıların ve direncin şairi Dinamo’nun son elli yılda büyük bir hızla gelişen şiirimize içerik yönünden katkısı söz konusudur. Kendisinden sonra gelen şairlerden Attilâ İlhan, bu­nu söyle belirtiyor:

… Nâzım olan ve olmayan yönleri vardı. Mitologya pek duygusal bir yerlerinden ve Türk şiirinde hiç olmadığı gibi ana kanallarına giriyor, hele Hamle’den anımsadığım bazılarında o Ovidius mu desem, Vergi- lius mu desem bilmediğim eski kır ozanlarının sıhhatli Akdeniz aydın­lığı püfür püfür esiyordu. Ben, belki sınır tanımayan heyecanlarımdan, belki mitologyayı bizden öncekilerin bu ülkede unuttukları kullanılmış bir eşya saydığımdan, daha çok sonraları Ses’de ve Yeni Edebiyat’ta yayımlanan şiirlerine yatkındım. Cumhuriyet şiirini N. Fazıl’dan sonra tamamlayacak C. Sıtkı ile A. Muhip idiyse, Nâzım Hikmet’ten sonrayı tamamlayacak olan H. izzettin gibi görünüyordu bana.

ŞİİR KİTAPLARI

  1. At’sız Kitap (Vehbi Cem, Mehmet Cevad’la birlikte, 1931),
  2. Deniz Feneri (1937),
  3. Karacaabmet Senfonisi (1960),
  4. Özgürlük Türkü­sü (1971),
  5. Mapushanemden Şiirler (1974).

Kaynak: Çağdaş Türk Edebiyatı 3, Cumhuriyet Dönemi 1, Şükran KURDAKUL, 1994, Evrensel Basım Yayın.

Yorumlar kapalı.