Cevri İbrâhim Çelebi kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 06/19/2014 1

Cevri kimdir? Hayatı ve Eserleri: ( ? -1654) Osmanlı Divan şairi, hattat. 17. yy’ın önde gelen şairlerindendir. İbrahim Cevri Çelebi İstanbul’da doğdu, aynı kentte öldü. Kaynaklar iyi bir öğrenim gördüğünü belirtir. Geçimini hattatlıkla sağladı. Hat sanatını Yenikapı Mevlevihanesi’nde Abdı Dede’den öğrendi. Talik ve talik kırması yazıda büyük başarı gösterdi. Mevlevi tarikatına girerek mesnevi şârihi Ankaralı İsmail Rüsuhi Dede’ve bağlandı.

Cevri Çelebi Divan’ını sağlığında düzenlemiştir. En zengin nüsha kendi el yazısıyladır ve Kayseri Raşid Efendi Kütüphanesi’nde No: 1286’dadır. Divan’ın bir özelliği içinde tevhid ve münacaatların olmayı­şıdır. Tarihler bölümünde devrinin çeşitli olaylarını saptayan dörtlükler vardır. İstanbul’un cami, tekke, çeşme, köprü, han, hamam, köşk gibi yapılarının canlı tanımları bu tarih dizelerinde görülür. Selimnâme adlı yapıtını Bitlisli Şükrî’nin 1523’te yazdığı Selimrâme adlı mesnevisinden yararlanarak 1627’de yazmıştır. 4300 beyitten fazladır. Yapıt Yavuz Sultan Selim’in Trabzon valiliği zamanından başlayarak önce Gürcü­lerle sonra babası ve kardeşleri ile olan mücadeleleri­ni; tahta çıktıktan sonra Safeviler ve Memlukler’le giriştiği savaşları konu edinir. Yavuz’un menkıbeleşmiş yaşamöyküsüdür. Aynu’l-Füyûz adlı yapıtı, Yu­suf Sineçak Dede’nin Cezire-i Mesnevi adlı yapıtının şerhidir. Yusuf Sineçak’m mesneviden anlam bütün­lüğünü gözeterek seçtiği beyitlere beş Türkçe beyit ekleyerek şerhetmiştir. Hall-i Tahkikat, Mevlânâ Celâleddin Rûmî’nin mesnevisinden seçtiği kırk beyte beşer beyit ekleyerek meydana getirdiği bir terkib-i bend’dır. Hilye-i Ciharyar-ı Güzin, Hakani Mehmed Bey’in Hilye’sinden esinlenerek yazdığı 145 beyitlik bir mesnevidir. Yapıt münacaat, naat ve girişten sonra dört halifenin niteliklerini sayar. Hakani Hilye’de Hz. Muhammed’in maddi niteliklerim ve sıfatlarını anlatır. Cevri Çelebi ise kendi yazdığı Hilye’ye dört halifeyi de katmıştır. Melhame, Selahaddin Yazıcı’nın 1408’de yazdığı Şemsiyye adlı yapıtının Cevri tarafın­dan yeniden yazılmış biçimidir. Havadaki değişiklik­lerin neden olabileceği olayları konu edinir. 1635’te yazdığı çok tanınmış bu yapıtı 3617 beyittir. Nazm-ı Niyaz, on iki ayın özelliklerini anlatan 200 beyitlik bir mesnevidir.

Edirneli Mahmud Orfi’ye ait olduğu kanıtlanan Cevri Tarihi ile Tercüme-i Pend-i Attar ve Tercüme-i Ahval-i Hace Hafız-ı Şirazi adlı yapıtlar uzun süre Cevri Çelebi’nın sanılmıştır.

Cevri Çelebi, 17 yy’ın çok yönlü bir şairidir. Mevlânâ Celâleddin Rûmî’ye derin bir sevgi ile bağlıdır. Şiirlerinde hezel, yergi, mizaha yer veren simge ve mazmunlara rastlanmaz. Dili sadedir. Ancak 17. yy’a kadar dile yerleşen Arapça ve Farsça sözcük­leri kullanmıştır. Divanında devrin büyüklerine yaz­dığı kasidelerinde kendini aşağılayıcı dizeler yoktur. Terkib-i bendlerinde Bağdadlı Ruhi’nin etkisi görü­lür. Hatta Ruhi ile Ziya Paşa arasında köprü görevi yapmış sayılabilir. Gazellerinde ise Nefi’nin etkisinde kalmıştır. Ganizade Nadiri, Fuzuli, Şeyhülislam Yah­ya ve Nevi’nin gazellerini tahmis etmiştir.

Cevri Eserleri:

  1. Divan, (ö.s.), H. Ayan (haz.), 1981;
  2. Selimnâme, (Millet Kütüphanesi, Manzum No. 1310);
  3. Aynu’l-Füyûz, (ö.s.), 1852;
  4. Hall-i Tahkikat, (ö.s.), 1852, (Âynü’l-Füyûz ile birlikte basılmıştır);
  5. Hilye-i Ciharyar-ı Gü’zîn, (ö.s.), 1876;
  6. Melhame-i Cevri, (ö.s.), 1875;
  7. Nazm-ı Niyaz, (İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi, T.Y. 714).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Cilt 25, Anadolu yayıncılık.

Cevri İbrâhim Çelebi kimdir? Hayatı ve eserleri: On yedinci asır Osmanlı şâir ve hattatı. İstanbul’da doğdu. Doğum târihi bilinmemektedir. İstanbul’da medrese tahsilini tamamladıktan sonra, Dîvân-ı Hümâyûn kâtibi oldu. Hayâtı hakkında fazla bilgi yoktur. Şiirlerinden ziyâde güzel hat yazısı ile şöhret buldu.

Şiirlerinin konusu daha çok ilâhî aşka dâirdir. Gazellerde samîmî düşüncelerini işler. Tasavvuf konularına da yer vermiştir. Mevlevî olmakla berâber, bir tekke şâiri gibi görünmez. Sanata önem vermiştir. Bâkî ve Şeyhî’nin tesirinde kalmıştır. Şiir dili sağlam ve pürüzsüzdür.

İyi bir hattattır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerinin Mesnevî’sini yirmi iki defâ yazmıştır. İstanbul kütüphânelerinde Cevri hattı ile pek çok yazma eser bulunmaktadır. Üçüncü Selim Hanın Şeyh Gâlib’e hediye ettiği Mesnevî, Cevri hattı ile yazılmıştır. 1654 senesinde vefât etmiştir.

Eserleri:

Dîvân’ın İstanbul kütüphânelerinde yirmiden fazla nüshası mevcuttur. Günümüz harfleri ile basılmıştır.

Hilye-i Cihâryâr-i Güzîn, dört büyük halîfenin hayâtını, üstünlüklerini anlatan manzum bir eserdir.

Melhame, astronomi kitabıdır.

Nazm-ı Niyâz, on iki Arabî ayın özelliklerini anlatır.

Tercüme-i Ahvâl-i Hâce Hâfız-ı Şîrâzîile Cevrî Târihi diğer meşhûr eserleridir.

KAYNAK: REHBER ANSİKLOPEDİSİ, 4. CİLT

One Comment »