Candolle, Augustin Pyrame de kimdir? Hayatı ve eserleri

Candolle, Augustin Pyrame de kimdir? Hayatı ve eserleri: (1778-1841) İsviçreli botanikçi. Bitki sınıflandır­ması üzerinde çalışmış, bitki ve tarım coğrafyasının öncülerinden ol­muştur. 4 Şubat 1778’de Cenevre’de doğdu, 9 Eylül 1841’de aynı yerde öldü. Cenevre’deki Calvin Koleji’nde öğrenim gördükten sonra 1796’da Fransa’ya giderek Paris’te tıp öğrenimine başladı. Daha çocuk­luk yıllarında İsviçre ve Jura florasından örnekler coplayarak botanikçi olmaya karar verdiğinden, ailesi­nin isteğiyle tıp öğrenimini sürdürmesine karşın bitkiler üzerindeki gözlemlerine daha çok zaman ayırıyordu. Nitekim 1804’te hazırladığı tıp doktorası tezinde de eğilimine uygun bir konu seçmişti: Essai sur les proprietes medicinales des plantes (“Bitkilerin Tıbba Yararlı Özellikleri Üstüne İnceleme”). O yıllarda Fransa’nın ünlü doğa bilimcileriyle, özellikle Cuvier ve Lamarck ile yakın bir dostluk ve işbirliği kuran Candolle, 1805’te Lamarck’ın La Flöre française (“Fransa Florası”) adlı yapıtının üçüncü baskısını yayıma hazırlama işini de üstlendi. 1808’de Montpellier Üniversitesi’nde botanik profesörlüğüne atandı­ğında, bakanlık danışmanı olarak çağdaş bir coğrafya­cı anlayışıyla Fransa’nın tüm bitki örtüsünü ve tarım bölgelerini inceledi. 1816’da İsviçre’ye döndü ve 1817’den başlayarak ölünceye değin Cenevre Üniver­sitesi’nde kendi adına kurulan doğabilim kürsüsü ile üniversiteye bağlı botanik bahçesinin yöneticiliğini sürdürdü. Zengin bir botanik müzesi olan Conservatoire Botanique’in kuruluşunu örgütledi.

Candolle’ün bitki sınıflandırması için önerdiği sistem, 19.yy’ın
sonlarına değin hemen her ülkede hazırlanan botanik kataloglarına ve sonradan
yapılan sınıflandırma çalışmalarına temel olmuştur.
1813’te Theorie elementaire de la botanique (“Temel Botanik Kuramı”) adlı en önemli yapıtında yalnız
düzenleniş biçimiyle ve örnekleriyle değil, kuramsal temelleriyle de açıkladığı
bu sınıflandırma, bir anlamda Jussieu’ nün sisteminin onaylanmış ve geliştirilmiş biçimidir. Tohumlu bitkileri “çeneksizler”,
“bir çenekliler” ve “iki çenekliler” diye üç temel bölüme
ayıran Jussieu’ nün bu önerisini benimseyen Candolle’e göre gerçek­çi bir bitki sınıflandırması, organların işleyişine (fiz­yolojiye) göre değil doğrudan doğruya bitkilerin
yapı­sal özelliklerine (morfolojiye) göre düzenlenmelidir. Yapısal
özelliklerde dikkat edilecek en önemli nokta da, özellikle çiçekli bitkilerin
eşey organlarındaki bakışım düzlemidir.

Cenevre Üniversitesi’ne geçtikten sonra tüm
tohumlu bitkileri, özellikle açık tohumlu
ve iki çenekli bitkileri kapsayacak geniş kapsamlı bir çalışmaya başlayan
Candolle, ölümünden önce Prodromus
systematis naturalis regni vegetahilis (“Bitkiler Dünyası­nın Doğal Sistematiğine
Giriş”) adlı bu yapıtının yalnızca ilk yedi cildini
hazırlayabildi. Kendisi gibi doğa bilimci
olan ve 1842-1893 arasında Cenevre Üniversitesi’nde botanik profesörlüğünü
üstlenen oğ­lu Alphonse-Louis-Pierre Pyrame de
Candolle (1806­1893), babasının çalışmalarını sürdürerek
yapıtın son on cildini yayımladı.

Candolle ayrıntılı bitki tanımlamaları, Linnaeus’un sisteminin yerini alan bitki sınıflandırması ve tarım
coğrafyasının temellerini atan çalışmalarıyla 19.yy’ın en etkili botanik
bilginlerinden biridir ve bitkiler dünyasında bir
familya (Candolleaceae)
ile iki sınıfa (Candollea ve Candolina) onun
adı verilmiştir.

Augustin Pyrame de Candolle Eserleri

1. Essai
   sur les proprietes medicinales des plantes, 1804, (“Bitkilerin Tıbba Yararlı Özellikleri Üstüne
   inceleme”);
2. Theorie elementaire de la botanique, 1813, (“Temel Botanik Kuramı”);
3. Regni
   vegetabilis
   systema naturale, 2
   cilt, 1817-1821, (“Bitkiler Dünyası Doğal Sistematiği”);
4. Prodromus
   systematis naturalis regni vege­tabilis,
   17 cilt, 1824-1839, (“Bitkiler
   Dünyası Doğal Sistematiğine Giriş”).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 22, Anadolu yayıncılık.