Aziz Nesin kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

kihaes 05/17/2015 0

Aziz Nesin kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: İstanbul’da doğdu (1915). Ortaöğrenimini Kuleli Askeri Lisesi’nde, yükseköğrenimini Harp Okulu (1937) ile Fen Tatbikat Okulu’nda tamam­ladı (1939). İki yıl kadar Güzel Sanatlar Akademisi’nde okudu. Yazın ala­nına şiirle girmiş, ilk deneylerini Vedia Nesin takma adıyla Yedigün dergi­sinde yayımlamıştı. Sonra öyküleriyle Millet dergisinde göründü (1943). Ordudan ayrılınca (1944) Karagöz, Tan gazetelerinde çalıştı. Basımevinin yıkımından sonra Tan gazetesinin kapanması üzerine bakkallık, muhasebe­cilik, fotoğrafçılık, kitapçılık yaptı; Sabahattin Ali ile birlikte Markopaşa (sonra Malumpaşa, Merhumpaşa) mizah dergisini çıkardı (1946). Bu der­gide yayımlanmak üzere hazırladığı bir yazı nedeniyle 10 ay hapis, 13 ay sürgün (1947), Politzer’in, Marksist Felsefe Dersleri adlı kitabından çevir­diği bir bölüm nedeniyle de 16 ay hapis cezası giydi (1950). Sonra Akbaba, Dolmuş, Yeni Gazete (1955), Akşam (1958), Tanin (1960), Günaydın (1969), Vatan (1976-78) dergi ve gazetelerinde mizah öyküleri yayımladı, fıkra yazarlığı yaptı. Düşün Yayınevi’ni kurdu (1956). Zübük adlı mizah dergisini çıkardı (1962). 66 kitabından 55’inin geliriyle “Kimsesiz çocuk­ları barındırmak, eğitmek, devlet okullarında eğitimlerini yaptırarak ya­şamlarını kazanabilir duruma getirmek” amacıyla “Nesin Vakfı”nı kurdu. Kurucuları arasında yer aldığı Türkiye Yazarlar Sendikası’nın genel baş­kanlığını yaptı (1976-80), (1985-88). (Ölümü: 6 Temmuz 1995).

Aziz Nesin fıkra, öykü, roman, ve oyun türlerindeki çalışmalarının tü­münde gülmece yazarıdır. 1945-52 yıllarında fıkra ağır basmış, 1952’den sonra öykü birinci alana çıkmıştır. Öykülerinde ya halkın günlük yaşamın­da görmeye alışık olduğu (berber, vatman, biletçi, bekçi, komisyoncu, dol­muş şoförü, nüfus memuru, polis gibi) kişilere bağlı olaylar sergilenir, ya da toplumun o evrede dikkatini çeken (seçim, yağ, kahve yokluğu, dışyardım, polis ceza ve selahiyetleri kanunu, törenler türünden) önemleriyle günlük gazetelerin birinci sayfalarında sık sık görünen konu ve olaylar, bu konu ve olaylara özne olan kişiler işlenmiştir.

Çoğun birinci kişi anlatısı ile kurulan bu öykülerde, kimi eleştirmenler Aziz Nesin’in “edebiyat dilinin bağlayıcı çürümüşlüğünü çok iyi anladığın­dan halk dilinin zengin kaynaklarına yöneldiğini” yazmışlardır (Tahir Alangu). Kuşkusuz yalın, çarpıcı, tamlamadan bilerek uzaklaşan dil örgü­sü öykülerin etkisini güldürü öğelerine, kişilerin dış özelliklerine kaydırır. Bu yönelişteki başarı Aziz Nesin öyküsünün de başarısıdır.

Öykülerinde belirleyici nitelik olan bu durum, Gol Kralı Sait Hop Sait, Erkek Sabahat, Şimdiki Çocuklar Harika, Zübük, Tatlı Betüş gibi tutulmuş romanlarına da ancak okunabilme olanağı sağlamıştır. “Yapı bütünlüğünü bulamamış, romandan çok hikâye” (Tahir Alangu) özelliği taşıyan bu ya­pıtlarda konuya egemen olan serüvenleri sürükleyen kişilerin bile tipleşme aşamasına ulaşmadıkları genellikle kabul edilmiştir.

Uluslararası Gülmece Öyküleri Yarışması’nda Altın Palmiye (İtalya, 1956, 1957), Altın Kirpi (Bulgaristan, 1966), Krokodil (Moskova, 1969), Lotüs (Asya-Afrika Yazarlar Birliği, 1975), Uluslararası Gülmece Kitapları (Bulgaristan, 1977) aldığı ödüller arasındadır.

BAŞLICA YAPITLARI

Öykü Kitapları:

  1. Geriye Kalan (1948),
  2. İt Kuy­ruğu,
  3. Yedek Parça,
  4. Fil Hamdi (1955),
  5. Damda Deli Var (1956),
  6. Toros Cana­varı,
  7. Deliler Boşandı,
  8. Mahallenin Kısmeti,
  9. Hangi Parti Kazanacak (1957),
  10. Havadan Sudan,
  11. Bay Düdük, Nazik Alet (1958),
  12. Gıdı Gıdı,
  13. Aferin,
  14. Kördöğüşü,
  15. Mahmut ile Nigâr (1959),
  16. Gözüne Gözlük,
  17. Ah Biz Eşekler (1960),
  18. 100 Liraya Bir Deli,
  19. Bir Koltuk Nasıl Devrilir {1961),
  20. Biz Adam Olmayız (1962),
  21. Sosyalizm Geliyor Savulun,
  22. İhtilâli Nasıl Yaptık,
  23. Rıfat Bey Neden Kaşınıyor,
  24. Yeşil Renkli Namus Gazı (1965),
  25. İnsanlar Uyanıyor (1972),
  26. Büyük Grev (1978).

Romanları:

  1. Kadın Olan Erkek (1955),
  2. Gol Kralı Sait Hop Sait (1957),
  3. Erkek Sabahat (1957),
  4. Saçkıran (1959),
  5. Zübük (1961),
  6. Şimdiki Ço­cuklar Harika (1967),
  7. Tatlı Betüş (1974),
  8. Surname (1976),
  9. Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz (1977, 1978 Madaralı Roman Ödülü),
  10. Tek Yol (1978).

KAYNAKLAR

Tahir Alangu, Cumhuriyetten Sonra Hikâye ve Roman, cilt 3 (1965), Dost (Ocak 1969, Şubat Mart 1969, Mayıs 1969); Dr. Çetin Yetkin, Siyasal İktidar Sanata Karşı (1970); Behzat Ay, Varlık (Şubat 1970). Aziz Nesin’in yapıtları üzerine dış ülkelerde yayınlanmış olan araştırma, in­celeme, bitirme ve doktora tezleri için bkz. Büyük Grev (1978); Behçet Neca- tigil, Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü, 2. bas. (1980); Asım Bezirci-Refika Ta­ner, Seçme Hikâyeler (1981); Özgen Seçkin, Veli Derecioğlu, Ahmet Özer, Osman Bolulu, Erendiz Atasü, Arife Kalender vb. yazılarıyla özel bölüm, Damar (Ağustos 1995); Samih Emre, Cemal Süreya, Svetlana Utrugauri, Feridun Andaç, Ayhan Yetkiner, Adnan Binyazar, Tarık Dursun K., Fakir Baykurt, Cevat Çapan, Cumhuriyet Kitap (20 Temmuz 1995); Alpay Kabacalı, Kültürümüzden İnsan Adaları (1995); Alâettin Bahçekapılı, Kıyı, özel bölüm (Eylül 1995); Ali Aksoy, Düşlem (Temmuz 1997); Öner Yağcı, Damar (Ekim 1997); Ali Nesin, Gömüyü Arayan Adam

Kaynak: Çağdaş Türk Edebiyatı 4, Cumhuriyet Dönemi 2, Şükran YURDAKUL, 1994, Evrensel Basım Yayın.

Yorumlar kapalı.