Abdurrahman Han kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

kihaes 12/10/2015 0

Abdurrahman Han kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1844-1901) Afgan emiri. Güçlü bir yönetim ku­rarak aşiretleri merkezi denetim altı­na almıştır. Afganistan’da Barakzay hanedanının kurucusu Dost Muhammed Han’ın torunu, Efdal Han’ın oğlu­dur. Çocukluğu Kabil’de geçti. 1850’de babası Efdal Han’ın Belh valisi olması üzerine Afgan Türkistanı’na gitti ve on yıl orada kaldı. 1863’te Dost Muhammed’in ölümü üzerine, oğulları arasında taht kavgaları başladı. En güçlü durumdaki Şir Ali, üvey ağabeyleri Azam ve Efdalı yenerek emirliğini ilan etti. Bu olay üzerine 1869’da Rus Türkistanı’na sürgüne giden Abdurrahman Han, 1879’da Şir Ali’nin ölümüne değin Semerkant’da yaşadı. Bu yıllarda, amcası Azam ve babası Efdal’le birlikte Şir Ali’ye karşı sürekli mücadele etti.

1878’de, ingilizler Afganistan’a girince, Şir Ali yerini oğlu Yakub’a bırakarak Rusya’ya sığındı, bir yıl sonra da öldü. Kabil’i alan ingiliz güçleri Mayıs 1879’da Yakub’la Gandamak’ta bir antlaşma imzaladı. Bu antlaşmaya göre, ingilizler, Yakub’un emirliğini tanıyor ve onu düşmanlarına karşı korumayı üstleni­yordu. Buna karşılık Afganistan’da bir İngiliz elçiliği bulundurma ve Afganistan’ın dış ilişkilerinin, İngilizler’in önen ve istekleri doğrultusunda düzenlenmesi hakkını elde ediyorlardı. Afganistan’a yollanan İngi­liz elçi kısa bir süre sonra öldürülünce, İngiliz güçleri Kabil’e girdi; Yakub’u tahttan indirerek Hindistan’a sürdü. Afganistan’a gelen Abdurrahmanı halk iyi karşıladı. Yapılan görüşmeler sonucu İngilizler Ab­durrahman’ın emirliğini tanıdı, ama Kandahar’ın ayrı bir yönetimi olmasını istediler. İngilizler’in Afganistan’da temsilci bulundurmanın gereksizliğini kabul ederek çekilme hazırlıklarına başladığı sırada, Yakub Han’ın kardeşi Eyüp Han’ın bir İngiliz birliğini yenerek Kandaharı ele geçirdiği öğrenildi. Hint ve İngiliz birliklerinden oluşan bir askeri güç, Eyüp Han’ı yenilgiye uğrattı. Kandahar, Abdurrahman’ın seçtiği bir yöneticiye bırakıldı ve İngilizler Afganis­tan’dan çekildi.

Herat’dan bir kez daha saldırıya geçen Eyüp Han, Abdurrahman Han tarafından yenilgiye uğratıl­dı ve İran’a kaçtı. Abdurrahman, Kandaharı ve Heratı egemenliği altına aldı.

Abdurrahman Han, 1880-1887 arasında iç ayak­lanmaları bastırmakla uğraştı. Önce Galzay aşireti­nin, sonra amcası Azam’ın oğlu İshak’ın, son olarak da Hazara aşiretlerinin ayaklanmalarım bastırdı. Aşi­retleri kendine bağlamak için acımasız yöntemler kullanmaktan kaçınmadı; köylerin yıkılması, ailelerin dağıtılması, bu aşiretlerin Abdurrahman’dan nefret etmelerine yol açtı. Ayaklanmayan aşiretlere ise yumuşak davrandı. Ülkede yönetimini yeniden dü­zenleyerek aşiret temeline dayalı bir toplumda iyi örgütlenmiş bir hükümet kurdu. Sanayi ve ticaretin gelişmesine önem verdi. Bu amaçla yabancı uzmanlar getirtti; tüketim malları ile tarım araçları sanayii kurdu. Savaş gereci yapmak için makine ithal etti.

İngiltere ve Rusya ile dengeli bir ilişki kurdu. Döneminin en önemli olayı Rusya’yla kuzeybatı sınırının çizilmesidir. 1893’te Kabil’de yapılan ve Sir Mortimer Durand başkanlığında bir İngiliz delegasyonunun da katıldığı görüşmelerde, Abdurrahman, Du­rand çizgisi olarak adlandırılan sınırı kabul etti.

Uzun yıllar hastalık çeken Abdurrahman, geçir­diği felç sonucu öldü. Yerine büyük oğlu Habibullah Han geçti.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Anskilopedisi, 1. Cilt, Anadolu yayıncılık, 1983

Yorumlar kapalı.