Giovanni Alfonso Borelli kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 04/20/2018 0

Giovanni Alfonso Borelli kimdir?

Giovanni Alfonso Borelli kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1608-1679) Italyan fizikçi, fizyoloji uzmanı. İn­san vücudunun hareketlerinin fizik­sel yasalarını geliştirmiştir. Iatrofizik Okulu’nun kurucularındandır. Giovanni Francesco Antonio Alfonso Borelli 28 Ocak 1608’de Napoli’de doğdu. Babası, Napoli’de görevli bir İspanyol askeriydi. Gençlik yıllarında, özellikle tıp okuyup okumadığı bilinmemektedir. Roma’da matematik okuyan Borelli, 1649’da Messi- na’da, 1656’da da Pısa’da matematik profesörü oldu. 1667’de Messina’va geri döndü, 1664’te gittiği Roma’ da, İsveç’in eski kraliçesi Christina’nın koruyuculu­ğu akında yaşadı. Borelli en ünlü çalışması olan De Motu animalıum’u (“Hayvanların Hareketleri Üzeri­ne”) 1680-1681 de tamamladı. Hayvanların gövdesel hareketlerini mekaniğin prensipleri temelinde açıkla­yan bu yapıtı ile Borelli Iatrofizik Okulu’nun kurucu­larından olarak tanındı. Fizyolojinin yanı sıra mate­matik ve astronomi alanında da buluşları vardır. Parabolik yörünge düşüncesini ilk kez Borelli, 1665’te takma bir adla yayımladığı bir yapıtında ortaya atmıştır. Malpighi ile de dostluğu ve çalışma arkadaş­lığı olan Borelli 31 Aralık 1679’da Roma’da öldü.

Borelli’nin yaşadığı 17. yy tıbbın uygulamada karşılaştığı çeşitli problemlere çözüm getirmek için yoğun çabaların gösterildiği bir dönüm noktasıydı. 17. yy Fransız felsefeci ve matematikçisi Rene Descartes insan gövdesinin bir makine olduğunu düşünüyordu. Tıpta mekanizmacılığın en erken temsilcilerin­den sayılabilecek Descartes’in fizyoloji üstüne görüş­leri önemli hataları içermekle birlikte organizmanın etkinliklerine ilk kez yepyeni bir düşünme sistemiyle yaklaştığı için büyük önem taşıyordu. Bu dönemde insanın kendisinin de doğa yasalarıyla anlaşılabileceği ortaya atılmış, Van Helmont ve Sylvius’un öncülüğü­nü ettikleri, iatrokimyacılar denilen bir grup bilim adamı yaşamı bir dizi kimyasal tepkimeden oluşan bir süreç olarak değerlendirirken, kimileri de yaşamın kendisinin dikkatli bir matematik uygulamasıyla anla­şılabileceğini vurgulayarak fizyoloji alanında önemli bir adım atmışlardı. Iatrofizik Okulu olarak bilinen ve fizikle fizyolojiyi birleştirerek tıpta köklü yenilikler getirmeyi amaçlayan bu görüşü yakından izleyen Borelli, kas hareketlerim ve insan gövdesinin diğer hareketlerini statik ve dinamiğin yasalarına göre açıklamaya çalıştı. Tıpta iatrofizik görüşün Borelli’ den önceki temsilcisi olan Sanctorius bugün metabo­lizma diye adlandırılan konuda öncü çalışmalar yap­mıştı. Borelli bu görüşü daha da geliştirerek böbrek­lerden kalbe kadar, incelediği çeşitli organların işleyiş­lerini fiziko-kimyasal süreçlerle açıklamaya çalıştı.

Borelli, tıp alanındaki katkılarının ve geometri üzerine çalışmalarının vam sıra, fizikte sıvıların kılcal borular içinde yükselmesine ilişkin yasayı öne sürdü, ve astronomide gökcisimlerinin hareketlerini çekim kuvvetiyle açıklamaya çalıştı. Astronomi alanındaki çalışmaları, 1664’te gözlemlediği kuyrukluyıldızdan özellikle etkilendi. Borelli, 1665 başlarına kadar izlediği bu kuyrukluyıldızın Yer’e uzaklığının değiş­tiği, kuyrukluyıldızın Ay’dan uzakta bulunduğu ve düz bir hat yerine bir parabol üzerinde yol aldığı sonucuna vardı. Bu sonuç da Ptolemaios, Brahe ve Kcpler’in gökcisimlerinin hareketlerine ilişkin rakip görüşleriyle çelişiyordu. Galilei’nin karşılaştığı sorunları da bilen Borelli bu durumda gözlemlerini Pıer Maria Mutroli takma adıyla, Padua’da matema­tik porfesörü olan bir dostuna, Del movimento della cometa apparsa il mesdi decembre, 1664 (“1664’ün Aralık Ayı’nda Görülen Kuyrukluyıldızın Hareketi Üzerine”) başlıklı bir mektup şeklinde yayımlamayı yeğledi. Daha sonra Jüpiter’in uydularını inceleyerek 1666’da yayımladığı Theorıca e mediceorum platıe- tarum ex causıs physicıs deduetae adlı yapıtında gezegenlerin eliptik yörüngelerine bir açıklama ge­tirdi.

Giovanni Alfonso Borelli Eserleri

  1. De Motu anımalium, 1680-1681, (“Hayvanların Hareketleri Üzerine”);
  2. Del movimento della cometa apparsa il mese di decembre, J664, (Pıer Maria Mutoli takma adıyla), 1665, (“1664’ün Aralık Ayında Görülen Kuyrukluyıldızın Hareketi Üzerine”);
  3. Theoricae mediceorum planetarum ex causıs physıcis de­duetae, 1666, (“Fiziksel Nedenlere Dayanarak Gezegen­lerle İlgili Kuramların Düzeltilmesi”).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 19. cilt, Anadolu yayıncılık, 1984

Yorumlar kapalı.