Celalzade Koca Nişancı Mustafa Bey kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

kihaes 08/15/2015 0

Celalzade Koca Nişancı Mustafa Bey kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: İlim ve kalem erbabından, siyaset ve hükumet idaresinin hikmetine vakıf bir zât olup Tosyalıdır. İlk tahsilini memleketi ulemasından ve yüksek tahsilini de İstanbul alimlerinden ikmal ederek devlet hizmetine girmiştir. Haiz olduğu fazileti ve İslami yazı türlerinden «Divani» yazıda- ki mahareti mesleğinde yükselmesine sebeb oldu. Yine bu sebeble Yavuz Sultan Selim Han zamanında (Divan-i Hümayun) katibleri sırasına girdi. Kanuni devrinde Mısır’a me’mur olan Vezir-I A’zam İbrahim Paşa’nın takdir ve himayesine mazhar olarak mezkur vezirin tezkireciliği vazifesi ile Mısır’a gitti. Buradan dönüş tarihi olan 931 (1525) de Hariciye Nazırı (Reisu’l-Küttab) tayin olundu. 941 (1534) tarihinde Bağdad fethinde bulunup Nişancı Seydi Bey’in vefatı üzerine Nişancılık tevcih olunarak 24 sene bu mühim vazifede bulunmuştur. Bu hizmet dolayısıyla devletin mühim islerinin eri iyi bir şekilde düzeltilme ve yürütülmesi hususunda pek büyük bir liyakat ve dirayeti görüldü. 964 (1557) tarihinde emekliliği seçerek on sene Muteferrika-başılık ile omur sürdü. Kanuni Sultan Süleyman Han’ın seferlerinden olan Siketvar Seferinde de bulunarak Tuğrakeşlik vazifesini ifa etti. İstanbul’a avdetinde «Mustafa ibn-i Celal Tevki» ve «ilahi! Rahmet eyle Mustafa’ya» Mısra’larının delaleti olan 975 (1568) tarihinde vefat ederek Eyüp civarında «Nişancı» adi ile adına nisbet edilen mahallede binasına muvaffak olduğu Cami’in bitişiğine defn edildi. Fazilet ve iktidar cihetiyle kendisine yaklaşan küçük kardeşi Salih Efendi de yanında medfundur.

Eserleri:

  • _ (Tabakatu’l-Memalik Fi Derec6ti’l-Mesaük). Otuz tabaka ve bir çok derecelere taksim edilmiş tarihi ve ahlaki mühim bir eserdir. Yirmi dokuzuncu tabaka Osmanlı Devletinin o zamanki idare usulü ve askeri ve mülki kanunları ile şubelerinin idaresini, otuzuncu tabaka da Kanuni devri hadiselerini beyan eder. Yazılış tarzı zamanındaki yazı üslubuna uydurulduğundan bazı haber ve nakillerin hakikati ifadenin akısına feda edildiğinden kapalı kalmıştır. Bilhassa Kanuni devrine ait manzum parçaları mensur kısımlarından daha çok ruh okşayıcıdır. Bir nüshası Ayasofya Kütübhanesindedir.

  • — (Enisu’s-Salatin Ve Celisu’l-Havakin). Bu eserin asil ismi (Mevahibü’l-Hallak Fi Meratibi’l-Ahlak) ise de üç padişahin da görüşlerine sunulduğu için sonradan (Entsu’s-Salatin) diye isimlendirmiştir. Mukaddimesi Esma-i Hüsna şerhi ile tevşih edilmiş, sonu Resul-i Kibriya’ya, Salavat ile süslenmiştir. Aralarındaki elli altı babta da güzel ahlakin faydalarından ve kötü ahlakin zararlarından bahsedilmiş olup Sultan Süleyman Kanuni adına yazılmıştır. Nüshaları İstanbul Kütübhanelerinden bazılarında vardır. Bir nüshası da kendi kütübhanemi süslemektedir.
  • — (Selimname). Büyük bir cild üzerine tertib edilmiş olan bu eser Yavuz Sultan Selim Han’ın gazalarını (savaşlarını) ihtiva etmekte olup oğlunun yazısı ile yazılı bir nüshası «Müze-i Osmani» kütüphanesinde vardır.
  • — [(Nişani) mahlaslı divançe]). Şiirlerinin tarzı âşıkane ve hakimanedir.

Beyitlerinden:

Fenn-i aşka başladım dikkatle gördüm nice bab

Metni derd u faslı hicran ile dolmuş bir kitab.

  • — (Terceme-i Mearicu’n-Nübüvve Fi Mearicu’l-Fütüvve). Eserin aslı ümmetin en faziletlilerinden (İslam büyüklerinden] (Molla Miskin) şöhreti ile adlandırılan [Muin El-Hac Muhammed El-Fevahi]’nin Peygamberler Tarihi ve Hz. Peygamberin hayatından bahseden Farsça meşhur eseri olup terceme sahibi Mustafa Bey tarafından (Deldilu’n-Nubuvveti’l- Muhammedi ve Semdilu’l-Futuvveti’l-Ahmedi) ismi ile ve 1033 (1624) tarihinde Mısır’da vefat eden Osmanlı büyüklerinden Üskubi Altı Parmak Mehmed Efendi tarafından da asil ismi ile terceme olunmuştur ki ikinci terceme Basılmış olduğundan meşhur ve tedavüldedir.
  • — (Tarih-i Kala-i istanbul ve Ma’bed-i Ayasofya) . Farsçadan terceme etmiştir.
  • — (Cevdhiru’l-Ahbar Fi Hasdili’l-Ahyar). Arab Müelliflerinden Ebu Hafs Ömer ibn-i İbrahim Ensari’nin (Ahsenu’l-Kasas) olan Hz. Yusuf (A.S.) kıssasına dair (Zehru’l-Kimam) ismindeki eserinin tercemesi olup nefis yazılı ve cildli bir nüshası Nuruosmaniye Kütübhanesindedir.
  • — (Mensur şehname Tercemesi). Millet kütüphanesinde mevcut olup terceme edeni tasrih edilmeyen Diğer bir tercemede terceme sahibinin de (Mensur Şehname Tercemesi) olduğu zikredilmiştir.

Kaynak: Osmanlı Müellifleri, Bursalı Mehmed Tahir Bey, Meral Yayınevi, 3. Cilt.

Yorumlar kapalı.