Celâleddin Dede kimdir? Hayatı ve Eserleri

kihaes 12/09/2021 0

Celâleddin Dede kimdir? Hayatı ve Eserleri: (1849-1908) Türk besteci, musiki kuramcısı. Türk musikisinin tarihine eğilmiş, ses sistemi üstünde çalışmıştır. 1 Şubat 1849’da, İstanbul’da doğdu, 31 Mayıs 1908’de, aynı yerde öldü. Yenikapı Mevlevihanesi şeyhi Osman Selâhaddin Dede ile Münire Hanım’ın oğlu; besteci, musiki kuramcısı Abdülbakî Nâsır Dede’nin torunudur. Davutpaşa Rüştiyesi’ni bitirdikten sonra, mevlevihaneler çevresindeki çeşitli kişilerden medrese bilimleri, tasavvuf, edebiyat, musiki öğrenimi gördü; Farsça, Arapça öğrendi. 1870’te, babası inzivaya çekilince Yenikapı dergâhına şeyh vekili oldu. On yedi yıl sonra, 1887’de, babasının ölümü üzerine de şeyh oldu. Şeyh vekili ve şeyh olarak otuz dokuz yıl dergâhın başında bulundu. Öldüğünde dergâhın mezarlığına gömüldü.

Dini konularla, tasavvuf, edebiyat, musiki alanlarındaki bilgisiyle tanınmış bir Mevlevi şeyhiydi. “Şeyhî” mahlasıyla şiirler yazdı. Musiki bilgilerini besteci İsmet Ağa ile Nikoğos’tan öğrendi; ayrıca, tekkedeki musikicilerden yararlandı. Tamburi Büyük ve Küçük Osman beylerden, tambur öğrendi. Geleneksel tavırda çalan, usta bir tamburiydi.

Celâleddin Dede Efendi, Türk musikisinin tarihi ve kuramsal temeliyle ilgili bilgilerin geri olduğu bir dönemde, çeşitli musiki sorunlarına eğildi, bu alanda belirli bir bilgi birikimine ulaştı. Geçmiş yüzyıllarda incelenmemiş sorunlar üzerinde durdu. O zamana kadar karanlıkta kalmış bazı bilgiler onun çabasıyla ortaya çıkmıştır. Bu yöndeki çalışmalarını Galata Mevlevihanesi şeyhi Ataullah Dede, Bahariye Mevlevihanesi şeyhi Hüseyin Fahreddin Dede ve Rauf Yekta Bey’le ortaklaşa yürüttü. Ayrıca, Rauf Yekta’yla tamburun perdeleri üzerinde çalıştı; iki musiki adamı, bu çalışmanın sonunda, Türk musikisinde bir sekizli oktavda 24 aralık ile 25 ses kullanıldığı yargısına vardılar. Elde ettikleri sonuç, günümüzde kullanılan nota sistemine temel olması bakımından bir ilk adım sayılabilir. Rauf Yekta çalışmalarının sonucunu arkadaşları Suphi Ezgi ile Sadettin Arel’e aktarmış ve 24 aralıklı sistem bu üç musiki adamının çabalarıyla kendi mantıki çerçevesine oturtulmuştur.

Celâleddin Dede üzerine eğildiği musiki sorunlarıyla ilgili eser vermemiştir, ama yüzyıllardır bu alanda süregelen boşluğa dikkati çekmesi, Türk musikisi bilgilerinin gelişmesi yönünden yararlı bir işlev sağlamıştır. Dügâh makamında bir Mevlevi ayini besteledi. Nayî Osman Dede’nin hicaz ayininin güftesiyle bestelenen bu eser Mevlevi musikisinin başlıca başyapıtlarından bindir.

Celâleddin Dede Eserleri:

  1. Dügâh ayin, 1904.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, Cilt 24, Anadolu yayıncılık.

Yorumlar kapalı.