Edward Dembowski kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 01/05/2022 0

Edward Dembowski kimdir? Hayatı ve eserleri: (1822-1846) Polonyalı düşünür ve eylem adamı. Krakow ayaklanmasının önderlerindendir. Bir “yaradılış felsefesi” oluş­turulması gereğini savunmuştur. 25 Nisan 1822’de Varşova’da doğdu, 27 Şubat 1846’da Podgorzu’da öldü. Dembowski’nin önderlik ettiği Polonya Demokratik Derneği, ulusal bağımsız­lık için mücadele ediyordu. Köylülerin toprak sahip­lerini devirerek, toplumcu bir düzen kurmaları gerek­tiğini savunan Edward Dembowski, Krakow’dan başlayarak tüm Polonya’ya yayılacak bir ayaklanma planı hazır­ladı. Hareket başarısızlıkla sonuçlandı ve Dembowski Krakow yakınlarında öldürüldü. Bu ayaklanma o dönemin en önemli köylü ayaklanmalarından biri olarak değerlendirilmiştir.

Dembowski’nin felsefesi H. Kollataj ve Staszic’ten etkilenmiştir. Ezen ve ezilen arasındaki toplumsal çelişkiye dayalı ulusal ve toplumsal devrimleri tarihsel gelişme içinde bir zorunluluk olarak görür. Katolik Kilisesi ve din, feodal düzenin araçları olduğundan onlara karşı çıkar. Tanrıtanımazlığı savunur. Hegel‘i de, “yeni”yi “eski”nin emrine koşarak düzenin savu­nuculuğunu yaptığından eleştirir. Metafizikten kaynaklanan bir maddeciliğe karşı çıkarak, pratiğe dayalı ve halkın gereksinmesine karşılık verebilecek bir “yaradılış ve gelecek felsefesi” oluşturulması gereğini vurgular. Seçmeciliğin ve uzlaşmacılığın karşısındadır. Maddeciliğinin yanı sıra, felsefesinin idealist bir yönü de vardır. İnsan aklını tarihin itici gücü olarak nitelendirir.

Diyalektik yöntemi benimseyerek,
edebiyat eleş­tirileri yapmıştır. “Sanat sanat içindir” düşüncesinin karşısında
yer almış, Polonyalı yurtsever, şair Mickie- wicz ile Polonya’da estetikte
yenilik yapma akımına katılmıştır.

Edward Dembowski Eserleri:

  1. Kilka mysli o eklektyzmie, 1843, (“Seçmecilikle İlgili
    Düşünceler”).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 31, Anadolu yayıncılık, 1984.

Yorumlar kapalı.