Devlet Giray 1. kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 01/07/2022 0

Devlet Giray 1. kimdir? Hayatı ve eserleri: (1530-1577) Kırım hanı. Rusya’ya karşı birçok sefer düzenlemiş, Moskova’yı ele ge­çirmiştir. 1530’da doğduğu sanılmaktadır. 1577’de öldü. Mübarek Giray’ın oğludur. Yıkılan Altın Orda devle­tinden geriye kalan hanlıkların en güçlüsü olan Kırım hanlığı, 1472’den sonra Kazan ve Astrahan hanlıklarının Ruslar’a karşı korunması ve bölgede Rus yayılmasının engellenmesi için Osmanlı Devleti ile güç ve eylem birliğine gitmişti. Devlet Giray bu ilişki uyarınca, han olan amcası Sahib Giray’ın rehinesi olarak İstanbul’a gönderildi ve sarayda yetiştirildi. I. Süleyman’ın [Kanuni] desteğiyle 1532’de Kırım hanı olan Sahib Giray’ın Kıpçak bozkırında kazandığı başarıların ardından başına buyruk davranmaya başla­ması, Gözleve (Yevpatoriya) iskelesini İstemesi, Osmanlılar’ı kaygılandırıyordu. Öte yandan Osmanlı sarayındaki yeğeninin varlığını kendisi için tehlikeli sayan Sahib Giray, 1549’da Kazan hanı Safa Giray’ın ölümü üzerine I.Süleyman’a bir mektup gönderip Devlet Giray’ı Kazan hanlığına atamasını istedi. Bu İsteğe karşın, padişah Devlet Giray’ı Kırım tahtına çıkarmaya karar verdi. Sahib Giray’a İsteğinin kabul edildiği bildirilip, Jane Çerkesleri üzerine bir sefer düzenlenmesi istenerek Kırım’dan uzaklaşması sağ­landı. Sahib Giray sefere çıkınca Devlet Giray, Osmanlılar’ın verdiği güçle Kırım’a hareket etti. 2 Ekim 1551’de Bahçesaray’da tahta çıktı. Sahib Giray ve oğulları ile ona bağlı mirzaları (soylular) öldürtüp Kırım’a egemen oldu. Kalgaylığa (veliahtlığa) oğlu Ahmed Giray’ı getirdi.

Hanlığının ilk dönemlerinde, Ruslar
Kazan Hanlığı’na saldırarak 1552’de burayı ele geçirdiler. Ardın­dan Astrahan’a
saldırılar düzenlediler. Astrahan hanı Yağmurcı direndiyse de 1554’te yenilerek
Azak’taki Osmanlı güçlerine sığındı. Astrahan’a yardıma giden Devlet Giray
Şermetoğlu komutasındaki Rus güçle­rine yenilerek Kırım’a döndü. 1556’da
Astrahan da Ruslar’ın eline geçti. Bölgede Rus etkisinin artması Kırım Hanlığı
ile Osmanlı Devleti’ni birbirine daha çok yaklaştırdı. Devlet Giray, 1557’de
Rusya içlerine bir sefer düzenledi. Ancak Ruslar’ın kışkırttığı Kazaklar’ın ve
Çerkesler’in Kırım’daki çeşitli kalelere saldırdıklarını öğrenerek geri dönmek
zorunda kaldı.

Devlet Giray, 1562’den başlayarak
hemen her yıl Rusya’ya sefer düzenledi. Bu mücadelede Osmanlı Devleti’nden de
yardım istedi. Osmanlı topçularının desteklediği ordusuyla 1565’teki seferde
Bolhov’a dek ilerlediyse de bir sonuç alamadan geri döndü. I. Süleyman’ın
1566’da ölümü üzerine tahta çıkan II. Selim’e gönderdiği kutlama mektubunda
Ruslar’la Çerkes­ler’in işbirliğinin oluşturduğu tehlikeye dikkat çekti. 2. Selim
de Devlet Giray’dan Astrahan’ın ele geçiril­mesine yardım ederek Türk hacıların
ve tüccarların güvenlik sorununu çözmesini İstedi. Bu amaçla Don ve Idil
(Volga) ırmaklarının, birbirlerine en yakın oldukları Altın Orda Devleti’nin
eski başkenti Saray yakınlarında bir kanalla birleştirilmesine karar verildi.

Ağustos 1569’da Astrahan kuşatması ve
kanalın açılması için İstanbul’dan güç gönderildi. Devlet Giray bu güce katkıda
bulunmakla birlikte, Osmanlı­lar’ın kendi egemenlik alanına bu denli
karışmaların­dan hoşnut değildi. Çeşitli oyunlara başvurarak kanal işinden
vazgeçilmesini sağladı. Ardından Astrahan kuşatması da başarısızlıkla
sonuçlanınca Osmanlı güçleri dağıldı.

Devlet Giray, Kazaklar’ın da
ayaklanmasıyla Volga boylarında zayıf düşen Ruslar’a karşı seferler düzenlemeyi
sürdürdü. 1571’de, 120.000 kişilik ordu­suyla Moskova’yı ele geçirerek yakıp
yıktı. Çar IV.

İvan [Korkunç], Aleksandrovski’ye kaçtı. Bu
nedenle Taht-algan (başkent ele geçiren) sanıyla anıldı. Sonra­ki yıllarda da
seferlerini sürdürdü ama Kazan ve Astrahan’ı Ruslar’dan alamadan öldü. Yerine
oğlu Mehmed Giray geçti.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 31, Anadolu yayıncılık, 1984.

Yorumlar kapalı.