Deng Hsiao-Ping kimdir? Hayatı ve eserleri

kihaes 01/06/2022 0

Deng Hsiao-Ping kimdir? Hayatı ve eserleri: (1904) Çinli siyaset ve devlet adamı. Çin’de Mao Zedung’dan sonra izlenen yeni politikaların yaratıcılarından biridir. 22 Ağustos 1904’te Seçvan Eyaleti’nde Çungking iline bağlı bir köyde doğdu. Asıl adı Kan Tse-Kao’dur. Ortaöğrenimini tamamladıktan sonra bir burs kazanarak Fransa’ya gitti. Okulunu yarıda bırakarak bir fabrikada çalışmaya başladı. Çu En- Lay’ın yönetmenliğini yaptığı Kırmızı Işık adlı dergi­de çalıştı. 1925’tc Çin Komünist Partisi’ne (ÇKP) girince adını “küçük barış” anlamına gelen Deng Hsiao-Ping (Teng Xiaoping) olarak değiştirdi. Mos­kova’ya giderek Sun Yat-Sen Üniversitesi’nde öğrenim gördü.

1926’da Çin’e dönen Deng Hsiao-Ping,
parti içinde kısa zamanda yükselerek 25 yaşında VII. Ordu’da siyasi komiser
oldu. Bir ara Kızıl Yıldız adlı ordu gazetesinin yayın yönetmenliğini yaptı.
1934’te Çan Kay-Şek’e karşı savaşan Mao Zedung komuta­sındaki ordu, çeşitli
çarpışmalarda yenilgiye uğrayın­ca, Şensi Eyaleti’ne doğru geri çekilmeye
başlamış, bu bir yıl sürmüştü. Çin tarihinde “Uzun Yürüyüş” olarak bilinen bu
harekatta Deng de bulunuyordu.

Deng, Hsiao-Ping, siyasi komiser
olarak görev yaptığı II. Dünya Savaşı’nda Çin’e giren Japon ordularına karşı
etkili gerilla yöntemleri geliştirilme­sinde yardımcı oldu. 1945’te ÇKP Merkez
Komitesi’ ne seçildi. Çan Kay-Şek”in ordularına karşı yapılan savaşta, Çin
Halk Özgürlük Ordusu’na bağlı II. Sahra Ordusu’nda siyasi komiser olarak görev
yaptı. Sonunda yönetim, 1 Ekim 1949’da ÇKP’nin eline geçti. Çungking valisi
olan Deng Hsiao-Ping partinin Güney Çin’deki örgütünü denetlemekle görevlendi­rildi.
1952’de Pekin’e çağrıldı. 1953’te ÇKP Merkez Komitesi genel sekreteri ve maliye
bakanı, 1954’te ulusal savunma konseyi ve devlet konseyi başkan yardımcısı
oldu. l 955’te ÇKP Politbürosu’na, 1956’da yeniden ÇKP Merkez Komitesi genel
sekre­terliğine seçildi. Aynı yıl Politbüro’nun yedi kişiden oluşan yürütme
kuruluna atandı.

Bu dönemde uluslararası toplantılara
da katılan Deng, Temmuz 1963’te Moskova’da yapılan Çin- Sovyet konferansında
Çin heyetine başkanlık etti. Bu konferansta SSCB’nin Çin’e atom bombası vermeyi
ve yapımı konusunda yardım etmeyi kabul ettiği, 1957’deki gizli antlaşmadan
1959’da vazgeçtiği Çin heyeti tarafından dünyaya açıklanınca iki ülke arasın­daki
ilişkiler gerginleşti.

1966’da Mao Zedung ile Cumhurbaşkanı Liu Şao-Çi arasındaki iktidar kavgası sonucunda Liu Şao-Çi partiye ve Çin halkının çıkarlarına karşı “bağımsız krallıklar” kurduğu gerekçesiyle hain ilan edildi, partiden çıkarılarak hapsedildi. Mao’nun Kül­tür Devrimi içinde yer alan bu yönetim değişiklikleri Liu yanlısı Deng’e de yansıdı. Partiden çıkarılmadıysa da, tüm görevlerinden alınarak kendisine pasif bir görev verildi. Uzun bir süre adı duyulmayan Deng, 1973’te Çu En-Lay’ın yardımıyla geri döndü. ÇKP’nin X. Merkez Komitesi’ne, 1974’te ÇKP Politbüro üyeliğine seçildi. 1975’te ÇKP Merkez Komitesi Askeri işler Komitesi başkan yardımcısı ve Halk Özgürlük Ordusu’nun genelkurmay başkanı oldu. 1975-1976 arasında Devlet Konseyi başkanı yardımcı­lığında bulundu.

Mao’nun son zamanlarında etkinlik
kazanmaya başlayan “Dörtlü Çete” (Çiang Çing, Çang Çun- çiao, Vang Hung-ven,
Yao Ven-yuan) ile Deng arasında başlayan çekişme Çu En-Lav’ın ölümüyle tümüyle
açığa çıktı ve Deng tüm görevlerinden alındı. Mao’nun Eylül 1976’da ölümüyle
onun yerine geçen Hua Kuo Feng, Ekim 1976’da Dörtlü Çete’yi yaka­lattı, Deng’i
de başbakan yardımcılığına getirdi, diğer tüm görevleri geri verildi. 1977’de
ÇKP’nin XI. Merkez Komitesi toplamışında Politbüro üyeliğine seçildi ve ÇKP
genci sekreter yardımcısı oldu. 1977­1980 arasında Halk Özgürlük Ordusu’nun genelkur­may
başkanıydı. 1980’de hükümetteki görevinden çekilmeye karar verdi. ÇKP’deki
yönetici rolünü korudu.

Deng Hsiao-Ping, Mao’nun ölümünden
sonra Çin’de kurulan yeni düzenin yaratıcılarından en önemlisidir. Mao’nun
kendine yeterli, dışa kapalı ulusal bir güç oluşturma ilkesinin aksine Deng,
dünyadaki teknolojik yeniliklere, ticari ve kültürel işbirliğine açık bir ülke
oluşturmayı amaçladı. Çin’de “Dörtlü Yenileştirme Hareketi” denilen bir gelişme
planı uygulanmaya başlandı. Sanayi, tarım, savunma ve bilim alanlarında çağdaş
tekniklerin kullanılmasını amaçlayan bu yenileştirme hareketine Çinliler “Yeni
Uzun Yürüyüş” adını verdiler. Ülkede yabancı yatı­rımlara izin verildi, dış
ticaret büyük ölçüde artırıldı, orduda yenileştirmeye gidildi, eğitim alanında
önemli değişiklikler yapıldı, iç pazar geliştirildi. Deng Hsiao-Ping, giriştiği
bu yenileştirme çabaları nedeniyle 1978’de Time dergisi tarafından “yılın adamı”
seçildi.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 31, Anadolu yayıncılık, 1984.

Yorumlar kapalı.